ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٢ - تجديد سفسطه بازىهاى يونان باستان براى تخليه مغز ساده لوحان در دوران معاصر به وسيله مورتى

داشته باشيد پنجره باز مى شود و نسيم فرحبخش داخل مى گردد . احتمال دارد كه نسيمى نيز داخل نشود . اين بستگى به حالت ذهنتان دارد . آن حالت ذهنى را تنها مى توان تماشا كرد . هرگز سعى نكنيد به آن شكل ببخشيد يا در رابطه با آن حالت جبهه گيرى يا مخالفت يا توجيه و ملامت و قضاوت داشته باشيد يعنى بدون هيچ تبعيضى آنرا تماشا كنيد و در آن هشيارى بدون تبعيض ، احتمالا در باز خواهد شد و ساحتى را كه در آن نه تضاد وجود دارد و نه زمان خواهيد ديد .
پاسخ - يك - در اين عبارت ، مطالبى آمده است با اين كه تكرارى از جملات گذشته و آينده است ، ما از آنها نمى گذريم و مورد نقد قرار مى دهيم ، مى گويد : « اما هيچ واژه و يا توضيحى قادر نيست در بصيرت را باز كند » اين مطلب در صورت كلى آن درست نيست ، زيرا انكار تأثير تعليم و تربيتهاى صحيح در انسانها ، جز انكار تاريخ و پيشرفت معرفت بشرى نتيجه اى نمى دهد . بله آنچه كه صحيح است اينست كه تعليمات صحيح انسان را مى تواند وارد آستانهء خويشتن نمايد ، اين خود انسان است كه بايد براى باز شدن در بصيرت به روى خويشتن بكوشد . اين همان حقيقت است كه قرنها پيش از مورتى در معارف اسلامى مشرق زمين مطرح گشته است :
< شعر > من ترا بردم فراز قله هان بعد از آن تو از درون خود بخوان < / شعر > مولوى دو - سپس مى گويد : « آنچه كه در بصيرت و روشنبينى را باز خواهد كرد ، هشيارى و توجه هر روزه و دائمى است . در اينجا بايد از مورتى پرسيد هشيارى و توجه به چه آيا غير از واقعيات دو قلمرو انسان و جهان است كه مورد هشيارى و توجه قرار خواهد گرفت قطعا چنين است ، در اين صورت اگر هشيارى و توجه فقط به جزئيات محسوس و پديده‌هاى گذران عالم طبيعت متعلق باشد ، ذهن آدمى در اين صورت مانند آينه اى در كنار جويبارى خواهد بود كه آب در آن در جريان است و روى خود برگها و