ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٠ - ٢ - انسان جانداريست داراى دو بعد مادى و معنوى
است ، مگر اين كه خود [ بوسيله انحراف از اصول انسانى ] ، موجب از بين بردن عزت و شرف خود بوده باشد . اين حكم باضافهء حكم بديهى عقل سليم مفاد آيات متعددى در قرآن است . از آن جمله : ( وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا ) [ الاسراء آيهء ٧٠ ] ( تحقيقاً ما فرزندان آدم را تكريم نموده و آنان را در خشكى و دريا [ براى تكاپو در مسير تحصيل وسائل حيات ] وادار نموديم و از مواد پاكيزه بآن روزى داديم و آنان را بمقدارى فراوان از آنچه كه آفريدهايم ، برترى داديم ) اگر درست دقت كنيم خواهيم ديد همهء نظامهاى اخلاقى و حقوقهاى پيشرو حقيقى ، كرامت و شرف انسانى را از اصيلترين مبانى خود مى دانند . آيه اى ديگر كه در ممنوعيت و حرمت استضعاف صريحتر است ، اينست : ( إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَساءَتْ مَصِيراً ) [ النساء ٩٧ ] ( كسانى كه فرشتگان آنان را [ در موقع مرگ ] در حالى كه بخود ظلم كردهاند ، در مى يابند ، بآنان مى گويند آيا زمين خداوند پهناور نبود ، تا در آن مهاجرت كنيد ، پس منزلگاه نهانى آنان دوزخ است و دوزخ سرنوشت تنهاى بديست ) و همچنين مى توان گفت : همهء آيات قرآنى كه ظلم به نفس را تحريم مى فرمايند با عموميت يا اطلاقى كه دارند شامل ظلم جسمانى و معنوى مى باشند .
٢ - انسان جانداريست داراى دو بعد : مادى و معنوى [ و بعبارت ديگر جسمانى و روحانى و غير ذلك از اصطلاحاتى كه در فلسفهها و علوم انسانى و فرهنگها به كار مى روند ، مانند كالبد مادى و روانى ] اين يك حقيقت و اصل ثابت است . هر مكتب فلسفى و هر روش علمى و طرز تفكرى اين حقيقت را ناديده بگيرد ، انسان را ناقص مطرح نموده و هر سخنى را كه بر مبناى تك بعدى . . . مادى فقط ، يا معنوى فقط مطرح نمايد ، مستند به اساس علمى و واقعى نخواهدبود .