ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢٧ - شگفتا ، ديدن و شنيدن معلولها و غفلت از علتها

١٦ ، ١٧ - و اللَّه لا أكون كمستمع اللَّدم ، يسمع النّاعي و يحضر الباكي ، ثمّ لا يعتبر ( سوگند بخدا ، من از آن اشخاص نخواهم بود كه سينه زدن و شيون كنندهء و گريهء گريه كنندگان براى مرگ كسى را بشنود و سپس عبرت و پندى نگيرد . ) شگفتا ، ديدن و شنيدن معلولها و غفلت از علتها نظير اين مثل را امير المؤمنين عليه السلام در خطبهء ششم چنين فرموده است : و اللَّه لا أكون كالضّبع تنام على اللَّدم ، حتّى يصل إليها طالبها و يختلها راصدها ( سوگند بخدا ، مانند آن كفتار نخواهم بود كه با صداى با آهنگ او را به خواب ببرند ، تا جوينده اش به او برسد و آنكه در كمينش نشسته است او را بفريبد . ) و اگر منظور از « لدم » سينه زدن باشد ، چنانكه بعضى گفته‌اند ، معناى جملهء مورد بحث ، هشداريست كه امير المؤمنين عليه السلام به مردم جامعه در بارهء مشاهده معلولات مى دهد ، كه دليل بوجود آمدن علتى براى آنها مى باشد . واقعا چه غفلت بزرگى است كه در طول تاريخ به فراوانى در همهء جوامع ديده مى شود ، با اين كه ضرورت و بداهت قانون « عليت » در حديست كه بعضى از فيلسوفان معتقدند كه اين يكى از قوانين فطرى است كه هر كسى با ديدن معلولى مى فهمد كه علتى در كار است . و هر عاقلى با ديدن علتى مى فهمد كه پشت سر اين علت ، معلولى به وجود خواهد آمد . سرتاسر تاريخ پر از بىتوجهى مردم نادان يا هوسبازان و خودكامگان باين قانون بديهى فطرى است .