هر چند ریشه های تیرگی روابط ایران و امریکا و ستیزه بین دولتمردان امریکا با حاکمان وقت[١] ایران به حوادث تاریخی بزرگ چون ١٥ خرداد ١٣٤٢ و ٢٨ مرداد ١٣٣٢ بازمی گردد؛ و هرچند آخرین دوره این منازعه، از ماجرای "لانه جاسوسی" و تصرف سفارت امریکا در تهران به دست "دانشجویان مسلمان پیرو خط امام" یعنی از ١٣ آبان ١٣٥٨ آغاز شده است؛ امّا فروردین ١٣٥٩ از نقاط مهم در این سلسله منازعات است که با اقدام امریکا مبنی بر اعلام رسمی قطع رابطه سیاسی با ایران، به اوج خود رسید. قبل از اینکه جیمی کارتر، رئیس جمهور امریکا با اخذ مصوبه شورای امنیت ملّی امریکا قطع رابطه با ایران را اعلام کند، طی چندین روز، با افزایش فشارهای سیاسی و تبلیغاتی و دیگر روش ها کوشید دولت ایران را وادار کند که گروگان ها را از دانشجویان تحویل بگیرد تا پس از آن با یک دولت رسمی و قانونی طرف باشد، نه با وضعیتی انقلابی که عده ای دانشجوی مبارز محور اصلی آن هستند. تحویل گروگان ها به دولت، اقدامات بعدی امریکا را، به لحاظ حقوقی و حمایت سیاسی دولت های دیگر بسیار تسهیل می کرد و برای دولت های مخالف امریکا که با استدلال های گوناگون، مستقیم یا غیرمستقیم از ایران در مقابل امریکا حمایت می کردند، محدودیت و محظوریت های آشکاری ایجاد می نمود. در ایران، در جناح بندی حکومت در این باره، دو نظر متفاوت وجود داشت که نهایتاً با دخالت مؤثر امام، تعیین تکلیف نهایی گروگان ها به مجلس شورای قانون گذاری که هنوز مرحله دوم انتخابات آن انجام نشده بود، محول گردید و قرار شد تا آن زمان، گروگان ها همچنان در اختیار دانشجویان باقی بمانند. در این مقدمه، توضیح بیش تر بحران در روابط و مناسبات ایران و امریکا در چهار عنوان زیر، ارائه خواهد شد.

الف: قطع رابطه سیاسی امریکا با ایران (روند برخوردهای طرفین تا قطع رابطه)

ب: تحریم اقتصادی (پایداری ایران و تزلزل متحدان امریکا)

ج: حذف تحقیرآمیز شاه

د: تدارک به کلی سری اقدام نظامی

در بین چهار عنوان فوق، عنوان الف، به دلیل اهمیت قضیه، نسبت به دیگر عناوین با تفصیل بیش تری خواهد آمد. در این عنوان، طی گزارشی نسبتاً جامع، چگونگی و روند حوادث منجر به اعلام قطع رابطه و نیز بازتاب آن، بررسی می شود.

[١] مقصود مقطع فروردین ١٣٥٩ است.