الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧٥ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

قوله: يلزم كونه مثبتا: ضمير در « كونه » به « لم اطلب» راجع است.

قوله: لانّه حينئذ: ضمير در « لانّه » به « لم اطلب» راجع بوده و كلمه « حينئذ » يعنى حين يكون معطوفا على كفانى.

قوله: فيكون قد اثبت طلبه: ضمير در « فيكون » و « اثبت » و « طلبه » به شاعر راجع است.

قوله: لانّه لا ارتباط حينئذ: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » بوده و كلمه « حينئذ » يعنى حين يكون مستأنفا.

قوله: بينه و بين كفانى: ضمير در « بينه » به « لم اطلب» راجع است.

متن:

فان قلت‌

لم لا يجوز التّنازع على تقدير الواو للحال، فانّك اذا قلت « لو دعوته لأجابنى غير منوان» افادت لو انتفاء الدّعاء و الاجابة دون انتفاء عدم التوانى حتّى يلزم اثبات التوانى؟

ترجمه:

سؤال‌

اگر در مقام سؤال و اشكال گفته شود:

تنازع بين دو عامل زمانى جايز است كه « واو » را حاليّه قرار دهيم چه آنكه شما وقتى بگوئى:

لو دعوته لاجابنى غير منوان (اگر او را بخوانم بدون هيچ سستى مرا اجابت مى‌كند).

كلمه « لو » افاده مى‌كند كه « دعاء » و « اجابت » هردو منتفى هستند نه اينكه از آن انتفاء عدم توانى را استفاده نموده تا لازم آيد اثبات توانى، بنابراين معناى عبارت مذكور اينستكه: