الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٤ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

گرفته است.

و در قرآن شريف آمده است:

و انّ للمتّقين لحسن مآب جنّات عدن مفتحة لهم الابواب‌ ( براى اهل تقوى منزلگاه نيكوئى است، باغهاى بهشت ابد كه درب‌هايش بروى آنان باز مى‌باشد).

كلمه « جنّات » يا بدل است از « حسن مآب» و يا عطف بيان مى‌باشد.

اهل بصره دوّمى را منع نموده و گفته‌اند:

جايز نيست جنّات عطف بيان از « حسن مآب» باشد زيرا آوردن عطف بيان از نكره ممنوع است.

زمخشرى مى‌گويد:

« جنّات » معرفه مى‌باشد لذا عطف بيان واقع شدنش بدون مانع است.

و امّا وجه معرفه بودنش اينستكه اضافه به « عدن » شده و اينكلمه چون علم است براى اقامه و باقى ماندن لاجرم جنّات نيز معرفه مى‌باشد.

و دليل ما بر معرفه بودن عدن اينستكه حقتعالى در آيه ديگرى برايش صفت معرفه آورده و مى فرمايد:

جنّات عدن الّتى وعد الرّحمن عباده بالغيب‌ ( باغهاى بهشت ابدى كه حقتعالى براى بندگان صالح در غيب اينجهان وعده فرموده).

شاهد در « الّتى » است كه موصول و معرفه بودهو صفت است براى « جنّات عدن».

مصنّف مى‌گويد:

اگر كلام زمخشرى صحيح و درست باشد در آيه مذكور يعنى‌ «وانّ للمتّقين لحسن مآب‌ الخ» متعيّن است كه « جنّات عدن» را بدل براى « حسن مآب» بدانيم و عطف بيان قرار دادنش جايز نيست زيرا ابدا جايز نيست كلمه‌اى كه معرفه است مبيّن نكره واقع شود بلكه تطابق بيان با متبوع از حيث‌