الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٩ - مسئله اول بيان شروط ضمير فصل

مصنّف مى‌گويد:

در هر دو وجه نظر و مناقشه است:

امّا در وجه اوّل كه « هؤلاء بناتى» جمله مبتداء و خبر بوده و « هنّ » تأكيد براى ضمير مستتر در خبر باشد:

جهتش آنستكه « بناتى » جامدى است كه بمشتقّ نمى‌توان آنرا تأويل برد لذا از نظر بصريّون متحمّل ضمير نيست تا « هنّ » مؤكّد آن ضمير باشد.

و امّا در وجه دوّم كه « هنّ » مبتداء و « لكم » خبرش باشد:

جهتش آنستكه از نظر اكثر علماء حال بر عاملش كه « ظرف » است مقدّم نمى‌شود.

شرح‌

قوله: و الكلام فيه: ضمير در « فيه » به ضمير فصل و عماد برمى‌گردد.

قوله: فى شروطه: يعنى فى شروط الضّمير.

قوله: و هى ستّة: ضمير « هى » به شروط راجع است.

قوله: و ذلك: يعنى و بيان كون الشّروط ستّة.

قوله: انّه يشترط: ضمير در « انّه » بمعناى ضمير شأن مى‌باشد.

قوله: فيما قبله: يعنى ما قبل الضّمير.

قوله: كونه مبتداء فى الحال: ضمير در « كونه » به ما قبل عود مى‌كند.

قوله: اولئك هم المفلحون: آيه (١٥٧) از سوره اعراف.

قوله: انّا لنحن الصّادقون: آيه (١٦٥) از سوره صافّات.

قوله: كنت انت الرّقيب: آيه (١١٧) از سوره مائده.

قوله: تجدوه عند اللّه هو خيرا: آيه (٢٠) از سوره مزمّل.

قوله: ان ترن انا اقلّ منك‌ الخ: آيه (٤٠) از سوره كهف.

قوله: و اجاز الاخفش وقوعه بين الحال الخ: ضمير در « وقوعه » به ضمير فصل برمى‌گردد.