الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٥ - وقوع عطف بر توهم در مركبات

قائل ياد شده گفته « ليذيقكم » كه جمله و مركّب است عطف شده بر « ليبشّركم » متوهّم.

مصنّف گويد:

و محتمل است تقدير و ليذيقكم و ليكون كذا و كذا باشد.

و بعضى ديگر از ارباب ادب در ذيل فرموده حقتعالى: او كالّذى مرّ على قرية ( يا مانند كسيكه بر روستا گذرد) گفته است:

اينجمله معطوف است بر جمله « ارأيت كالّذى حاجّ ابراهيم ربّه» كه جمله‌اى است متوهّم.

و ممكنست بتوان فعلى در تقدير گرفت يعنى بگوئيم: أو أرأيت مثل الّذى الخ.

پس اينفعل از جمله معطوف حذف شده زيرا جمله معطوف عليه كه‌ «ألمتر الى الّذى حاجّ ابراهيم» باشد بر آن دلالت دارد چون هردو در مقام تعجيب هستند.

البتّه معلوم باشد كه اين تأويل (تقدير فعل) در آيه و آيه قبلى بهتر است از حمل آن بر عطف على التّوهّم چه آنكه تقدير فعل بقرينه معنا و دلالتش بر آن از عطف على التّوهّم اسهل مى‌باشد.

بعضى ديگر از حضرات گفته‌اند:

لفظ كاف در «اوكالّذى مرّ الخ» زائده است و تقدير كلام چنين مى‌باشد: الم تر الى الّذى حاجّ او الّذى مرّ.

برخى ديگر گفته‌اند:

كاف اسم و بمعناى « مثل » بوده و بر « الّذى » عطف شده است و تقدير كلام چنين مى‌باشد:

ألم تنظر الى الّذىّ حاجّ او الى مثل الّذى مرّ.