الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٧ - امورى كه موجب جواز نكره آوردن مبتدا مىباشند

بغيرها نحو « ما رجل فى الدّار» و « هل رجل فى الدّار؟» و «أإلهمع اللّه» و فى شرح منظومة ابن الحاجب له انّ الاستفهام المسوّغ للابتداء هو الهمزة المعادلة بام نحو « أرجل فى الدّار ام امرأة» كما مثّل به فى الكافية، و ليس كما قال.

ترجمه:

پنجم‌

مسوّغ و مجوّز پنجم اينستكه نكره عام باشد اعمّاز آنكه ذاتا داراى عموم بوده همچون اسماء شرط و اسماء استفهام يا عموميّتش بواسطه غير باشد مانند: ما رجل فى الدّار (نيست مردى در خانه).

و هل رجل فى الدّار (آيا مردى در خانه مى‌باشد).

و ءاله مع اللّه (آيا معبودى با حقتعالى مى‌باشد).

كه در اين سه مثال عموم نكره ذاتى نبوده بلكه بواسطه واقع شدنش در سياق نفى يا بعد از استفهام مى‌باشد.

در شرح منظومه ابن حاجب آمده كه استفهام مسوّغ ابتداء بنكره همزه‌اى است كه معادل با « ام » مى‌باشد.

مانند: أرجل فى الدّار ام امرئة (آيا در خانه مرد است يا زن).

چنانچه در كافيه نيز بهمين مثال شاهد آورده ولى از نظر ما آنچه وى گفته صحيح و مطابق با واقع نيست.

شرح‌

قوله: او بغيرها: يعنى بغير ذاتها.

قوله: ءاله مع اللّه: آيه (٦٠) از سوره نمل.

قوله: كما مثّل به فى الكافية: ضمير فاعلى در « مثّل به ابن حاجب راجع است.