الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١٨ - مقاله زمخشرى

و بهر تقدير وقتى « حقّ » اسم فاعل بود در آن ضميرى است مستتر كه لفظ « مثل » حال است از آن و همچنين ابن مالك در آيه شريفه‌ «انيصيبكم مثل ما اصاب» گمان نموده كه فاعل « يصيبكم » ضمير خداوند متعال مى‌باشد زيرا لفظ « اللّه » قبلا بر آن مقدم شده و آن عبارتست از عبارت: و ما توفيقى الّا باللّه‌ ( و نيست توفيق مگر بواسطه حقتعالى) و لفظ « مثل » منصوب است بنابر مصدريّت.

و امّا جواب از قول فرزدق:

از آن جوابهاى متعدّدى داده‌اند كه تمام مشهور و معروف مى‌باشند.

مؤلّف گويد:

از جمله اين اجوبه جوابى است كه شارح دسوقى آن را اينطور بيان نموده:

نصب كلمه « مثل » بنابر حاليّت بوده و خبر محذوف مى‌باشد و تقدير عبارت و اذ ما مثلهم بشر موجود است.

شرح‌

قوله: انّه لحقّ مثل ما انّكم‌ الخ: آيه (٢٣) از سوره و الذّاريات.

قوله: ان يصيبكم مثل ما اصاب: آيه (٨٨- ٨٩) از سوره هود.

قوله: انّذلك لا يكون فى مثل: مشار اليه « ذلك » كسب بناء مى‌باشد.

قوله: لمخالفتها للمبهمات: ضمير در « مخالفتها » به مثل برمى‌گردد.

قوله: بانّها تثنّى و تجمع: ضمائر مؤنّث به مثر برمى‌گردند.

قوله: الّا امم امثالكم: آيه (٣٨) از سوره انعام.

قوله: ففيه ضمير مستتر: ضمير در « فيه » به حقّ راجع است و اين عبارت متفرّع است بر اسم فاعل بودن « حقّ » .

قوله: و مثل حال منه: يعنى من الضّمير المستتر.

قوله: لتقدّمه: يعنى لتقدّم اسم اللّه تعالى.