الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٤ - كلام زمخشرى و گمان او

ترجمه:

كلام زمخشرى و گمان او

زمخشرى پنداشته كه بين دو تعديه مذكور (تعديه بواسطه همزه و تضعيف عين الفعل) فرق است سپس در بيان فرق بين آندو اينطور گفته است:

چون قرآن شريف بتدريج و بصورت متفرّق و نجم، نجم نازل گرديده ولى در كتاب ديگر يعنى انجيل و تورات دفعتا و جملتا فرود فرستاده شده لاجرم در رابطه با قرآن به لفظ « نزّل » و در ارتباط با آنها به كلمه « انزل » تعبير شده است و بدين ترتيب بين تعدّى بواسطه بردن بباب تفعيل و بردن بباب افعال بايد فرق گذارد و قائل شد كه در باب تفعيل فعل متعدّد صورت گرفته ولى در باب افعال يكبار انجام مى‌شود.

سؤال‌

اگر بين انزال و تنزيل چنين فرقى است و بملاحظه آن در رابطه با فرستادن قرآن مى‌بايد به لفظ تنزيل و در ارتباط با فرستادن انجيل و تورات بكلمه « انزال » تعبير گردد پس چطور خود زمخشرى در خطبه كتاب كشّاف از فرستاده شدن قرآن هم بلفظ انزال تعبير نموده و هم كلمه « تنزيل » را بكار برده است چه آنكه در آنجا گفته:

الحمد للّه الّذى انزل القرآن كاملا مؤلّفا، منظّما و نزّله بحسب المصالح منجّما.

يعنى: حمد و سپاس مر خداوندى را است كه قرآن را انزال كرد در حاليكه كلامى است مركّب و منظّم و تنزيلش نمود بطور منجّم و پراكنده بحسب و ملاحظه مصالح.

جواب‌

اين دو تعبير و جمع آنها در كلام زمخشرى اشكال و ايرادى ندارد زيرا