الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١ - مناط افتراق عطف بيان و بدل

آل عمران.

قوله: انّما اعظكم بواحدة: آيه (٤٦) از سوره سباء.

قوله: فى جواز ذلك: مشار اليه « ذلك » اختلاف تابع و متبوع در تعريف و تنكير مى‌باشد.

قوله: بالنّاصية ناصية كاذبة: آيه‌هاى (١٤) و (١٥) از سوره علق.

متن:

الثّالث‌

أنّه لا يكون جملة، بخلاف البدل نحو «مايقال لك الّا ما قد قيل للرّسل من قبلك انّ ربّك لذو مغفرة و ذو عقاب اليم» و نحو «وأسرّوا النّجوى الّذين ظلموا هل هذا الّا بشر مثلكم» و هو اصحّ الاقوال فى عرفت زيدا ابو من هو، و قال:

ترجمه:

امر سوّم‌

امر سوّم از امور هشتگانه اينستكه عطف بيان جمله نمى‌آيد بخلاف بدل مانند فرموده حقتعالى:

ما يقال لك الّا ما قد قيل للرّسل من قبلك انّ ربّك لذو مغفرة و ذو عقاب اليم.

( بتو گفته نمى‌شود مگر آنچه به فرستادگان پيش از تو گفته شده و آن اينستكه پروردگارت صاحب آمرزش و دارنده عقابى است دردناك).

شاهد در جمله‌ «انّربّك لذو مغفرة» بوده كه بدل است از « ما قد قيل».

و مانند فرموده ديگر باريتعالى:

و أسروّا النّجوى الّذين ظلموا هل هذا الّا بشر مثلكم.

( آنانكه ظلم نمودند بطور پنهانى با هم مى‌گفتند، نيست اين مگر بشرى مثل شما).