الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤١ - مبحث عطف بر دو معمول دو عامل مختلف

فى الدّار زيد و عمرو الحجرة (در خانه زيد است و عمرو در حجره مى‌باشد).

سپس مصنّف مى‌گويد:

مواضع عديده و بسيارى كه ظاهرش بر خلاف قول سيبويه دلالت دارد ديده شده همچون فرموده حقتعالى: انّ فى السّموات و الارض لايات للمؤمنين و فى خلقكم و ما يبثّ من دابّة آيات لقوم يوقنون و اختلاف اللّيل و النّهار و ما انزل اللّه من السّماء من رزق، فاحى به الارض بعد موتها و تصريف الرّياح آيات لقوم يعقلون‌ ( همانا در خلقت آسمانها و زمين براى اهل ايمان آيات و ادلّه قدرت الهى نمايان است و در خلقت و آفرينش شما آدميان و انواع بسيار از حيوانات كه در روى زمين پراكنده‌اند نيز آيات و براهين قدرت حقتعالى براى اهل يقين آشكار و ظاهر مى‌باشد و همچنين در رفت و آمد شب و روز و آنچه خدا از آسمان براى روزى خلق از برف و باران مى‌فرستد و زمين را پس از خزان بار ديگر زنده مى‌سازد و در وزش بادهاى عالم در همه اين موجودات براى خردمندان جهان آيات صانع پيدا است).

كلمه « آيات » اوّلى باجماع اهل ادب منصوب است زيرا اسم « انّ » مى‌باشد و امّا دوّمى و سوّمى: اخوان يعنى حمزه و كسائى آنها را بنصب قرائت كرده و ديگران مرفوع خوانده‌اند.

و به دو قرائت رفع و نصبى كه در « آيات » سوّمى حاصل شده بر مسئله مورد بحث ما استدلال گرديده است امّا در صورت رفع: بخاطر آنكه « واو » بجاى ابتداء و كلمه « فى » قرار گرفته است.

و امّا در قرائت نصب: بخاطر آنكه « واو » بجاى « انّ » و كلمه « فى » واقع شده است.

شرح‌

قوله: منهم الاعلم: ضمير در « منهم » به جماعت راجع است.