الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٣ - مسئله اول بيان شروط ضمير فصل

قوله: فى انّه لا يقبل ال: ضمير در « انّه » به كالمعرفه راجع است.

قوله: و خالف فى ذلك: مشار اليه « ذلك » كون ما بعد الضّمير اسما مى‌باشد.

قوله: لتشابههما: يعنى اسم و فعل مضارع.

قوله: و جعل منه: ضمير در « منه » به مضارع آمدن ما بعد ضمير فصل راجع است.

قوله: انّه هو يبدئ‌ الخ: آيه (١٣) از سوره بروج.

قوله: و هو عند غيره: ضمير « هو » به « هو » در آيه راجع بوده و ضمير در « غيره » به جرجانى برمى‌گردد.

قوله: و مكر اولئك هو يبور: آيه (١٠) از سوره فاطر.

قوله: انّه لا فرق الخ: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

متن: و هو قول السّهيلى، قال فى قوله تعالى‌ «وانّه هو اضحك و ابكى، و انّه هو امات و احيا، و انّه خلق الزّوجين الذّكر و الانثى»: و انّما اتى بضمير الفصل فى الاوّلين دون الثّالث، لانّ بعض الجهّال قد يثبت هذه الافعال لغير اللّه تعالى كقول نمرود: انا احيى و اميت، و امّا الثّالث فلم يدّعه احد من النّاس، الى آخره».

و قد يستدلّ لقول الجرجانى بقوله تعالى: و يرى الّذين اوتوا العلم الّذى انزل اليك من ربّك هو الحقّ و يهدى» فعطف « يهدى » على « الحق » الواقع خبرا بعد الفصل، الى آخره.

ترجمه: مصنّف گويد:

اينكه ابن خبّاز براى شبه معرفه‌اى كه قبول الف و لام نكرده و بالعرض دخول اينحرف بر آن ممتنع است، غلام زيد را مثال آورد مردود مى‌باشد زيرا غلام زيد شبيه بمعرفه نبوده بلكه نفس معرفه است چه آنكه يكى از معارف،