الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٩ - امورى كه باعث فرق بين اسم فاعل و صفت مشبهه مىباشند

محلّ المخفوض فممتنع عند من شرط وجود المحرز كما سيأتى، و لا يجوز « مررت برجل حسن الوجه و الفعل» بخفض الوجه و نصب الفعل و لا « مررتت برجل وجهه حسنه» بنصب الوجه و خفض الصّفة، لأنّها لا تعمل محذوفة، و لأنّ معمولها لا يتقدّمها، و ما لا يعمل لا يفسّر عاملا.

ترجمه:

امر هفتم‌

امر هفتمى كه فارق بين اسم فاعل و صفت مشبّهه مى‌باشد اينستكه حذف اسم فاعل و بقاء معمولش جايز است و بهمين جهت مثال: انا زيدا ضاربه (من زننده‌ام زيد را) را علماء اجازه داده‌اند كه در اينمثال عامل « زيدا » (ضارب) است كه بقرينه « ضاربه » حذف شده.

و همچنين مثال: هذا ضارب زيد و عمرا (اين زننده زيد و عمرو است) را تجويز كرده‌اند، در اينمثال « زيد » مجرور و « عمرو » منصوب است و نصب « عمرو » بواسطه اضمار فعل يعنى « يضرب » يا اضمار وصفى كه با تنوين است يعنى « ضارب » مى‌باشد پس طبق اين تقدير وصف حذف شده و معمولش باقى مانده است.

سؤال‌

در مثال دوّم يعنى: هذا ضارب زيد و عمرا ممكنست « عمرا » را عطف بر محلّ « زيد » كه بنابر مفعوليّت منصوب است بگيريم و طبق اينفرض عامل « عمرا » ضارب مذكور بوده و بنابراين مثال از مورد استشهاد براى حذف اسم فاعل و بقاء معمولش خارج مى‌شود.

جواب‌

عطف « عمرا » بر محلّ « زيد » از نظر كسانيكه در عطف بر محلّ وجود محرز را شرط مى‌دانند ممتنع و غير جايز است چنانچه تفصيل آن عنقريب خواهد