الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٠ - امتياز تضمين از ديگر انحاء تعديه

بيك مفعول و يك مفعولى را بدو مفعول متعدّى مى‌نمايند.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و از همين قبيل است فرموده حقتعالى:

لا يألونكم خبالا ( از شما فساد را دريغ نكنند).

چه آنكه در اين آيه شريفه « لا يألون» بدو مفعول متعدّى شده زيرا معناى « لا يمنعون» بآن تضمين گرديده.

پس از آن مصنّف مى‌گويد:

افعال: اخبر و خبّر و حدّث و انباء و نبّاء چون معناى اعلم و ارى بآنها تضمين شده بسه مفعول متعدّى شده در حاليكه قبل از تضمين بنفسه بيك مفعول و بواسطه حرف جرّ بدو مفعول متعدّى مى‌باشند مانند فرموده حقتعالى:

انبئهم باسمائهم فلمّا انبئهم باسمائهم) فهماند اسماء ايشان را بآنها، پس زمانيكه اسمائشان را بآنها تعليم داد).

در اين آيه كلمه « انباء » بنفسه بيك مفعول و با حرف جرّ دو مفعول گرفته است.

و يا در آيه شريفه:

نبّئونى بعلم‌ ( مرا خبر ده بعلم و دانشى).

نيز چنين بوده يعنى يك مفعول بدون واسطه و مفعول دوّم را بكمك حرف جرّ گرفته است.

شرح‌

قوله: معنى خاف: راجع است به « فرقت زيدا».

قوله: و امتهن او اهلك: ايندو راجعند به « سفه نفسه»، كلمه « امتهن » يعنى خار و ذليل نمود.

قوله: و يختصّ التّضمين عن غيره: يعنى و يمتاز التّخصيص عن غيره.

قوله: بانّه قد ينقل الفعل: ضمير در « بانّه » بمعناى « شأن » بوده و كلمه‌