الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٠ - مسئله اول بيان شروط ضمير فصل

قوله: هؤلاء بناتى‌ الخ: آيه (٧٨) از سوره هود.

قوله: و لحّن ابو عمرو: كلمه « لحّن » يعنى نسبت به غلط و اشتباه داده است.

قوله: من قرء بذلك: مشار اليه « ذلك » نصب اطهر مى‌باشد.

قوله: و عليهما: ضمير تثنيه به مؤكّد بودن « هنّ » نسبت به ضمير در خبر و مبتداء و خبر بودن « هنّ لكم» راجع است.

قوله: و فيها نظر: ضمير تثنيه به مرجع عليهما راجع است.

متن:

و الثّانى‌

كونه معرفة كما مثّلنا و اجاز الفرّاء و هشام و من تابعهما من الكوفيّين كونه نكرة نحو « ما ظننت احدا هو القائم» و « كان رجل هو القائم» و حملوا عليه‌ «انتكون امّة هى اربى من امّة» فقدّروا « اربى » منصوبا.

ترجمه:

شرط دوّم‌

شرط دوّم اينستكه ما قبل ضمير فصل بايد معرفه باشد چنانچه مثالش را ذكر نموديم (تمام آياتى كه ذكر شد).

و فرّاء و هشام و تابعين ايندو از اهل كوفه اجازه داده‌اند كه ما قبل ضمير فصل نكره باشد مانند:

ما ظننت احدا هو القائم (گمان نكردم كسى را كه او ايستاده باشد).

شاهد در « هو » است كه ضمير فصل بوده و ما قبلش نكره واقع شده.

و نيز مانند:

و كان رجل هو القائم (بود مردى ايستاده).

شاهد در « هو » است كه ضمير فصل بوده و ما قبلش يعنى « رجل » نكره است.

ايشان آيه: ان يكون امّة هى اربى من امّة ( اينكه باشند قومى بر قوم ديگر