الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٩ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

ترجمه:

چهارم‌

چهارم جمله‌اى است كه حال واقع شود و رابط آن يا واو و ضمير بوده مانند:

لا تقربوا الصّلوة و انتم سكارى‌ ( نزديك نماز نرويد در حاليكه مست هستيد).

شاهد در جمله « و انتم سكارى» است كه جمله حاليّه بوده و رابطش واو و ضمير يعنى « و انتم» است و يا واو بتنهائى مى‌باشد مانند:

لئن اكله الذّئب و نحن عصبة ( اگر يوسف را گرگ بخورد در حاليكه ما مردان نيرومند هستيم).

شاهد درجمله « و نحن عصبة» است كه جمله حاليّه بوده و رابطش « واو » بتنهائى است.

و نيز نظير:

جاء زيد و الشّمس طالعة (آمد زيد در حاليكه خورشيد تابان بود).

شاهد در جمله « و الشّمس طالعة» بوده كه حاليّه است و رابطش واو بتنهائى مى‌باشد.

و يا ضمير بتنهائى مى‌باشد مثل:

ترى الّذين كذّبوا على اللّه وجوههم مسودّة ( مى‌بينى كسانى را كه بر خدا دروغ بستند در حاليكه صورتهايشان سياه و تاريك مى‌باشد).

شاهد در جمله « وجوههم مسودّة» بوده كه حاليّه است و رابطش ضمير مجرورى در « وجوههم » مى‌باشد.

ابو الفتح چنين پنداشته كه در صورت دوّم كه رابط واو بتنهائى است مى‌بايد ضمير مقدّر گرفته شود لذا در مثل « جاء زيد و الشّمس طالعة» گفته است تقدير جاء زيد و الشّمس طالعة وقت مجيئه مى‌باشد.

و زمخشرى در صورت سوّم كه رابط فقط ضمير است اينطور گمان كرده كه آن شاذّ و نادرر مى‌باشد.