الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٩ - مقاله مصنف و جواب زمخشرى از آيه در سوره بقره

قوله: بالاطلاق: يعنى به رهائى و آزادى.

قوله: و جوّز عطفه على اتّقوا: ضمير فاعلى در « جوّز » به زمخشرى و ضمير مجرورى در « عطفه » به « بشّر » راجع بوده و اين عبارت اشاره است به جواب دوّم زمخشرى.

قوله: و اتمّ من كلامه: يعنى من كلام زمخشرى.

قوله: المعتمد بالعطف: يعنى المراد من العطف.

قوله: كما ذكر: يعنى همانطورى كه زمخشرى ذكر نمود.

قوله: و يزداد عليه: ضمير در « عليه » به كلام زمخشرى راجع است.

قوله: الى المعنى الحاصل منه: ضمير در « منه » به كلام برمى‌گردد.

قوله: و امّا الجواب الثّانى: يعنى جواب دوّمى كه زمخشرى داد.

قوله: لانّه لا يصحّ ان يكون جوابا للشّرط: ضمير در « لانّه » و « يكون » به بشّر راجع است.

حاصل اشكال اينست كه:

اگر « بشّر » به « اتّقوا » عطف باشد مى‌بايد همچون معطوف عليه جواب براى شرط باشد و تقدير كلام چنين مى‌گردد:

فان عجزوا فبشّر، پس بشارت دادن مى‌بايد مسبّب از عجز باشد در حاليكه امر چنين نيست.

قوله: و يجاب بانّه قد علم انّهم غير المؤمنين: ضمير در « بانّه » بمعناى « شأن » بوده و ضمير در « انّهم » به كفّار راجع است و صاحب اين جواب سعد مى‌باشد.

قوله: فكانّه قيل: ضمير در « كانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: فان لم يفعلوا: يعنى وقتى كفّار بمثل اين قرآن نياوردند.

قوله: فبشّر غيرهم: يعنى پس غير كفّار يعنى مؤمنين را بشارت بده.

قوله: بانّهم لاحظّ لهم فى الجنّة: ضمائر جمع به كفّار برمى‌گردند.

متن: و قال فى آية الصّف: انّ العطف على « تؤمنون » لانّه بمعنى آمنوا،