الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٥ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

يا مقدّر باشد نظير آيات ذيل:

١- ايّهم اشدّ ( هركدام از ايشان كه شديدتر باشند).

رابط ضمير « هو » است كه قبل از « اشدّ » مقدّر مى‌باشد و تقدير ايّهم هو اشدّ است.

٢- و ما عملت ايديهم‌ ( و آنچه را كه دستشان انجام مى‌دهد).

رابط ضمير منصوبى مقدّر است كه به « عملت » متّصل بوده و تقدير «وما عملته ايديهم» مى‌باشد.

٣- و فيها ما تشتهى الانفس‌ ( و در آن بهشت آنچه نفوس بخواهند مى‌باشد).

رابط ضمير منصوبى مقدّر استكه به « تشتهى » متّصل بوده و تقدير « و فيها ما تشتهيه» مى‌باشد.

٤- و يشرب ممّا تشربون‌ ( مى‌آشامد از آنچه شما مى‌آشاميد).

رابط ضمير منصوبى مقدّر است كه به « تشربون » متّصل بوده و تقدير « تشربونه » مى‌باشد.

و بايد توجّه داشت كه حذف ضمير از صله بمراتب اقوى از آن در صفت مى‌باشد چنانچه حذفش از صفت قوى‌تر از آن در خبر مى‌باشد.

سپس مصنّف مى‌گويد:

گاهى اسم ظاهرى كه بجاى ضمير قرار مى‌گيرد رابط جمله مى‌باشد مانند آنچه در قول مجنون يعنى قيس بن ملوح آمده:

يعنى: پس اى پروردگار ليلى تو در هر مكانى حاضر هستى و تو كسى هستى كه در رحمتت طمع و آرزو دارم. شاهد در « اللّه » است كه بجاى ضمير مجرور قرار گرفته و آن جمله « فى رحمة اللّه اطمع» را به « الّذى » ربط مى‌دهد.

البتّه اين نوع از ربط قليل و كمياب مى‌باشد لذا حضرات در ذيل بيت مذكور گفته‌اند تقدير آن و انت الّذى فى رحمته مى‌باشد با اينكه امكان آن بود كه‌