الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١ - اقسام الحال

و از همين قسم حال است آيه شريفه: و هو الّذى انزل اليكم الكتاب مفصّلا ( او كسى است كه براى شما كتاب را نازل نمود در حاليكه آن كتابى است كه همه چيز در آن بيان شده).

شاهد در « مفصّلا » است كه بعقيده ابن مالك حال لازمه بوده زيرا بر تجدّد صاحبش دلالت دارد.

مصنّف گويد:

ابن مالك در اينجا سهو و اشتباه نموده زيرا كتاب يعنى قرآن عزيز قديم بوده نه حادث.

مؤلّف گويد:

على الظّاهر اشتباه از مصنّف است زيرا قرآن حادث بوده و شاهد بر آن عامل يعنى « انزل » است، از اين گذشته قرآن كلام الهى است و كلام حقتعالى حادث است نه قديم.

سپس مصنّف گويد:

وقوع حال ملازم در اين سه جا قياسى و در غير آن سماعى است و از هين موارد سماعى است آيه شريفه: شهد اللّه انّه لا اله الّاه هو و الملائكة و اولو العلم قائما بالقسط ( حقتعالى گواهى مى‌دهد كه جز ذات اقدسش خدائى نيست و فرشتگان و صاحبان علم نيز به يگانگى او شهادت مى‌دهند در حاليكه او نگهبان عدل و درستى است).

شاهد در « قائما » است كه از موارد سماعى حال لازم مى‌باشد مشروط باينكه نصب آن از باب حال بوده نه بواسطه عامل محذوف يعنى امدح و امثال آن.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و اينكه جماعتى از ادباء گفته‌اند « قائما » حال مؤكّده است و هم و اشتباه است زيرا معناى آن از كلام قبلش استفاده نمى‌شود و حال آنكه در حال مؤكّده شرط است كه كلام قبل دلالت بر آن داشته باشد.