الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠٧ - مقاله زمخشرى

و در قول شاعر آمده:

يعنى: بزودى ليلى خواهد دانست كه كدام قرض را گرفته است و كدام طلبكارى بجهت طلب نمودن حقّ خود از او طلبكار است.

كلمه « اىّ » اوّلى واجب النّصب است به ما بعدش يعنى « تداينت » همانطوريكه در آيه نصب « اىّ » به ما بعدش يعنى « ينقلبون » مى‌باشد با اينفرق كه « اىّ » در بيت مفعول به است مثل اينكه بگوئى: تداينت مالا نه آنكه مفعول مطلق باشد زيرا در بيت كلمه « اىّ » به مصدر اضافه نشده است بخلاف « اىّ » در آيه كه بمصدر اضافه گرديده و بهر تقدير « اىّ » دوّم رفعش واجب است تا مبتداء باشد مانند « اىّ » در آيه شريفه:

لنعلم اىّ الحزبين احصى لما لبثوا امدا ( تا معلوم گردانيم كداميك از آندو گروه مدّت درنگ در غار را بهتر مى‌دانند).

شاهد در « اىّ » است كه رفعش بنابر ابتدائيّت واجب مى‌باشد.

و مانند آيه شريفه ديگر:

و لتعلمنّ ايّنا اشدّ عذابا ( تا بدانيد كه عذاب كداميك از من و موسى سخت‌تر و شديدتر مى‌باشد).

شاهد در « اىّ » است كه بنابر ابتدائيّت واجب الرّفع مى‌باشد.

شرح‌

قوله: و سيعلم الّذين ظلموا الخ: آيه (٢٢٧) از سوره شعراء.

قوله: الّا انّها هنا مفعول به: ضمير در « انّها » به اىّ راجع بوده و كلمه « هنا » اشاره است به بيت.

قوله: لانّها لم نضف لمصدر: ضمائر مؤنّث به « اىّ » عود مى‌كند.

قوله: مثلها: ضمير مجرورى به « اىّ » برمى‌گردد.

قوله: لنعلم اىّ الحزبين‌ الخ: آيه (١٢) از سوره كهف.