الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٠ - امور فارق بين حال و تمييز و مشتركات بين آندو

و همچنين مانند قول شاعر:

يعنى: تنها مرده كسى است كه زندگانى نمايد در حاليكه محزون بوده و خاطرش گرفته و اميدش كم باشد.

شاهد در « كئيبا » بوده كه حال است و معناى كلام موقوف بآن مى‌باشد زيرا اگر آنرا در عبارت نياوريم معناى كلام اين مى‌شود: كسيكه زندگانى مى‌كند مرده است.

و پرواضح است كه اينمعنا نه صحيح بوده و نه مقصود متكلّم مى‌باشد.

و بهر تقدير معناى كلام گاهى موقوف بر حال بوده و نياوردنش مخلّ بمقصود است بخلاف تمييز كه هيچگاه چنين نمى‌باشد.

شرح‌

قوله: لا تمش فى الارض مرحا: سوره « اسراء » آيه (٣٧).

قوله: لا تقربوا الصّلوة و انتم سكارى: آيه (٤٣) از سوره نساء.

متن:

و الثّالث‌

انّ الحال مبيّنة للهيآت، و التّمييز مبيّن للذّوات.

ترجمه:

سوّم‌

سوّمين امرى كه موجب افتراق حال از تميز است اينكه:

حال مبيّن هيئت است چه هيئت فاعل مانند:

جاء زيد راكبا (آمد زيد در حاليكه سوار بود).

شاهد در « راكبا » است كه هيئت فاعل يعنى زيد را بيان مى‌كند.

و چه هيئت مفعول نظير:

رأيت زيدا راكبا (زيد را ديدم در حاليكه سوار بود).