الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٣ - جاهائى كه ضمير بر متأخر لفظى و رتبى عود مىكند

نعم رجلا زيد (خوب است او از حيث مرد بودن و او زيد است) و بئس رجلا عمرو (بد است او از حيث مرد بودن و او عمرو مى‌باشد).

در ايندو مثال ضمير مستتر در « نعم » و « بئس » به رجلا راجع بوده كه ان از ضمير هم بحسب لفظ متأخّر بوده و هم از نظر رتبه:

امّا از حيث لفظ ظاهر و مشاهد است.

و امّا از نظر رتبه بخاطر آنكه « رجلا » تمييز بوده و ضمير مبهم و مفسّر مى‌باشد و پرواضح است كه رتبه تمييز بعد از مبهم است.

و دو فعل ديگر هستند كه از نظر حكم مذكور به نعم و بئس ملحق مى‌باشند يعنى ضمير در آندو نيز به متأخّر لفظى و رتبى عود مى‌كند و آنها عبارتند از:

١- افعاليكه معناى مدح از آنها اراده مى‌شود.

٢- افعاليكه معناى ذمّ از آنها قصد مى‌گردد.

مانند:

ساء مثلا القوم الّذين كذّبوا بآياتنا.

( بد است مثل آنجماعتى كه آيات ما را تكذيب كردند).

شاهد در ضميرى است كه در « ساء » مستتر بوده و به « مثلا » راجع است و مثلا تمييز آن مى‌باشد.

و نيز مانند:

كبرت كلمة تخرج من افواههم.

( بزرگ است كلمه‌اى كه از دهان ايشان خارج مى‌گردد).

شاهد در ضميرى است كه در « كبرت » بوده و به « كلمة » راجع است و « كلمة » تمييز براى آن مى‌باشد.

و همچنين مانند:

ظرف رجلا زيد.

( ظريف و لطيف است او از حيث مرد بودن و او زيد مى‌باشد).