الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٧ - اشكال بر زمخشرى

وجه اشكال آنستكه عبارت‌ «وقد نزّل عليكم فى الكتاب» اشاره است به فرموده حقتعالى كه در جاى ديگر مى‌فرمايد:

و اذا رأيت الّذين يخوضون فى آياتنا.

( و زمانيكه ببينى كسانى را كه در آيات ما فرومى‌روند).

و پرواضح است كه اين يك آيه بوده كه حقتعالى در آيه قبلى از فروفرستادن آن به كلمه « نزّل » تعبير نموده و فرستادن يك آيه يكبار بيشتر صورت نگرفته و نيازى به تعدّد ندارد.

تبصره‌

بايد توجّه داشت كه افعال لازم را اگر بخواهند بواسطه تضعيف باب تفعيل متعدّى نمايند همانطورى كه مثال زديم قياسى نبوده بلكه سماعى است چنانچه فعل يكمفعولى را اگر بواسطه‌اش بخواهيم دو مفعولى نمائيم نيز سماعى بوده و على القياس نيست مانند:

علّمته الحساب (باو علم حساب را آموختم) و فهّمته المسئله (بوى مسئله را تفهيم كردم).

در اين دو مثال « علم » و « فهم » يك مفعولى بوده ولى با بردن بباب تفعيل دو مفعول گرفته‌اند.

ولى بايد بگوئيم افعال دو مفعولى را تا بحال نشنيده‌ايم كه با بردن بباب تفعيل سه مفعولى كرده باشند.

ولى حريرى گفته است:

« علم » متعدّى بدو مفعول را مى‌توان با بردن بباب تفعيل و تشديد دادن عين الفعلش سه مفعولى ساخت.

مصنّف گويد:

ولى نه سماع و نه قياس شاهد بر گفتار او نيست.

و ظاهر كلام سيبويه دلايت دارد بر اينكه تعديه افعال بواسطه بردن‌