الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٣٤ - تضعيف رأى ابن الحاج

رابط يكى از دو امر ذيل مى‌باشد:

الف: بگوئيم رابط نون در « يتربّصن » مى‌باشد بنابر اينكه اصل ازواج الّذين الخ بوده بنابراين ضمير در « يتربّصن » به مضاف محذوف يعنى ازواج راجع است.

ب: ملتزم شويم رابط كلمه « هم » است كه مجرور بوده و با مضافش تدريجا حذف شده و آنرا يا قبل از « يتربّصن » بايد در تقدير گرفت يعنى مى‌گوئيم ازواجهم يتربّصن بوده چنانچه اخفش اينطور گفته است و يا آنرا بعد از « يتربّصن » بايد مقدّر دانست يعنى يتربّصن ازواجهم بوده چنانچه رأى فرّاء همين مى‌باشد.

ولى كسائى و بتبعيّت از او ابن مالك نيز مى‌گويند:

اصل « يتربّصن ازواجهم» بوده سپس ضمير را بجاى « ازواج » قرار داديم زيرا از ازواج قبلا نام برده شده و پس از آن آوردن ضمير « هم » ممتنع گرديد زيرا لازمه آوردنش آنست كه نون در « يتربّصن » بآن اضافه شود در حاليكه اين امر ممتنع و غير جايز است چه آنكه ضمائر از اضافه شدن ممنوع هستند، بنابراين ربط بواسطه ضميرى صورت گرفته كه بجاى اسم ظاهر مضاف بضمير يعنى « ازواج » قرار داده شده.

شرح‌

قوله: و الّذين يتوفّون‌ الخ: آيه (٢٣٤) از سوره بقره.

قوله: هى و ما اضيف اليها: ضمائر مؤنّث به « هم » راجعند.

قوله: على التّدريج: يعنى اوّل مضاف و سپس ضمير « هم » حذف گرديده.

قوله: و تقديرهما: يعنى تقدير ضمير « هم » و مضاف بآن.