الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٥ - مقاله زمخشرى

متن:

الخامس‌

تذكير المؤنّث كقوله:

و يحتمل ان يكون منه‌ «انّرحمة اللّه قريب من المحسنين» و يبعده‌ «لعلّالسّاعة قريب» فذكر الوصف حيث لا اضافة، و لكن ذكر الفرّاء انهم التزموا التّذكير فى « قريب » اذا لم يرد قرب النّسب، قصدا للفرق، و امّا قول الجوهرى « ان التّذكير لكون التّأنيث مجازيا» فوهم، لوجوب التّأنيث فى نحو « الشّمس طالعة، و الموعظة نافعة» و انما يفترق حكم المجازى و الحقيقى الظّاهرين، لا المضمرين.

ترجمه:

امر پنجم‌

امر پنجمى كه اسم بواسطه اضافه كسب مى‌كند آنستكه اگر مؤنّث باشد تذكير را از مضاف اليه اكتساب مى‌نمايد مانند آنچه در قول شاعر آمده:

يعنى: نورانيّت عقل و خرد بواسطه اطاعت از هوى نفس پوشيده شده و عقل كسيكه از هواى نفسش سرپيچى نمايد به نورانيّتش افزوده مى‌گردد.

شاهد در « انارة » است كه مؤنّث بوده و از « العقل » كسب تذكير نموده است.

برخى گفته‌اند ممكنست آيه شريفه ذيل نيز از همين باب باشد:

انّ رحمة اللّه قريب من المحسنين.

( رحمت الهى به افراد نيكوكار نزديك مى‌باشد).

چه آنكه محتمل است كلمه « رحمة » از « اللّه » كسب تذكير كرده باشد بقرينه « قريب » كه مذكّر آورده شده و خبر آن مى‌باشد.

مصنّف گويد:

آيه شريفه: لعلّ السّاعة قريب‌ ( شايد قيامت نزديك باشد) احتمال‌