الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٢ - مناط افتراق عطف بيان و بدل

شاهد در «هلهذا الّا بشر مثلكم» بوده كه بدل از « النّجوى » مى‌باشد.

و همين بدل بودن اصحّ اقوال است در مثال « عرفت زيدا، ابومن هو». شناختم زيد را يعنى دانستم كه پدر چه كسى است او.

شاهد در جمله « ابو من هو» است كه بدل از « زيدا » مى‌باشد.

و نيز مانند قول شاعر:

يعنى هر آينه خوشدل و مشغول ساخت مرا مادر عمرو بسخنى و آن اينستكه: آيا صبر مى‌كنى در روز جدائى يا صبر نمى‌كنى.

شاهد در جمله « الصّبر الخ» است كه بدل از « كلمة » مى‌باشد.

شرح‌

قوله: انّه لا يكون جملة: ضمير در « انّه » به عطف بيان رجوع مى‌كند.

قوله: ما يقال لك‌ الخ: آيه (٤٣) از سوره فصّلت.

قوله: و اسرّوا النّجوى الّذين ظلموا الخ: آيه (٣) از سوره انبياء.

متن:

الرّابع‌

أنّه لا يكون تابعا لجملة، بخلاف البدل نحو «اتّبعواالمرسلين اتّبعوا من لا يسألكم اجرا» و نحو «أمدّكمبما تعلمون امدّكم بانعام و بنين» و قوله:

ترجمه:

امر چهارم‌

امر چهارم از امور هشتگانه اينستكه عطف بيان تابع براى جمله نمى‌باشد بخلاف بدل مانند فرموده حقتعالى:

اتّبعوا المرسلين اتّبعوا من لا يسئلكم اجرا.