الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥١ - امورى كه فعل لازم را با آنها متعدى مىكنند

است.

قوله: من باب اختار: مقصود از اين باب هر فعل است كه مفعول اوّلش بدون واسطه و مفعول دوّمش با واسطه باشد.

متن:

الخامس‌

تضعيف العين، تقول في فرح زيد « فرّحته » و منه‌ «قدأفلح من زكّاها» «هو الّذي يسيّركم» و زعم أبو علي أن التّضعيف في هذا للمبالغة لا للتّعدّية، لقولهم « سرت زيدا» و قوله:

و فيه نظر، لأن « سرته » قليل، و سيّرته كثير، بل قيل: إنه لا يجوز « سرته » و إنه في البيت على إسقاط الباء توسعا، و قد اجتمعت التّعدّية بالهمزة و التّضعيف في قوله تعالى‌ «نزّلعليك الكتاب بالحقّ مصدّقا لما بين يديه و أنزل التّوراة و الإنجيل من قبل هدى للنّاس و أنزل الفرقان».

ترجمه:

امر پنجم‌

امر پنجم عبارتست از تضعيف عين الفعل يعنى فعل ثلاثى مجرّد را بباب تفعيل بردن چنانچه در « فرح زيد» يعنى شاد شد زيد مى‌گوئيم: « فرّحته (زيد را شاد كردم).

و از همين قبيل است آيه شريفه: قد افلح من زكّاها ( همانا رستگار گرديد كسيكه نفسش را منزّه ساخت).

شاهد در « زكّاها » است كه فعل لازم يعنى « زكا » بتخفيف كاف بوده سپس آنرا بباب تفعيل برده و بدين ترتيب متعدّى گرديده است.

و نيز آيه شريفه ذيل از همين باب مى‌باشد:

هو الّذى يسيّركم‌ ( او است كه شما را سير مى‌دهد).

شاهد در « يسير » است كه لازم بوده سپس آنرا بواسطه تشديد