الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤١ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

در آن دو قول مى‌باشد:

١- قول سيبويه، وى مى‌گويد: جارّ و مجرور با هم حذف شده‌اند.

٢- قول ابو الحسن، او معتقد است:

حرف جرّ بتنهائى حذف شده و ضمير منصوب گرديد، و متّصل بفعل شده است چنانچه در ذيل قول شاعر كه گفته:

يعنى: و بياد مى‌آورم روزى را كه ديديم قبيله سليم و عامر را كه اندك بودند و نبود بخشش‌هاى آنروز مگر طعن نيزه‌هائى كه بخون دشمنان تشنه بودند.

مى‌گويد:

كلمه « شهدناه » در اصل « شهدنا فيه» بوده، سپس حرف جرّ يعنى « فى » حذف شد و ضمير مجرورى منصوب گشته و بفعل متّصل گرديد.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و در امالى ابن شجرى آمده است كه كسائى مى‌گويد:

محذوف فقط « هاء » بوده و حذف غير آن جايز نيست و به تعبير ديگر: ابتداء حرف جرّ حذف شده و سپس ضمير.

ديگرى گفته:

محذوف در اين بيت صرفا كلمه « فيه » مى‌باشد يعنى جارّ و مجرور با هم حذف شده‌اند.

اكثر نحاة كه از جمله ايشان سيبويه و اخفش مى‌باشند گفته‌اند:

هردو امر جايز است يعنى هم مى‌توان محذوف را ضمير و حرف جرّ بتدريج دانست و هم جايز است بگوئيم جارّ و مجرور يك جا حذف شده‌اند.

ولى بعقيده ما قياس و قاعده مقتضى است به رأى اوّل يعنى مقاله كسائى قائل شويم، تمام شد كلام ابن شجرى.