الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٣ - اقسام الحال

الف: حال مقصوده.

ب: حال موطئه.

حال مقصوده كه غالب حال‌ها چنين هستند عبارتست از آنكه ذاتا مقصود و منظور باشد مانند:

جائنى زيد راكبا (زيد نزد من آمد در حاليكه سواره بود).

حال موطّئه آنست كه ذاتا منظور نبوده بلكه بعنوان مقدّمه براى امر ديگر در كلام ذكر شده است و از خصوصيّاتش اينكه جامد و موصوف است مانند فرموده حقتعالى:

فتمثّل لها بشرا سويّا ( پس مجسّم شد روح ما بر مريم در حاليكه بصورت بشرى مستقيم و متعارف بود).

شاهد در « بشرا » است كه حال موطّئه بوده و بعنوان مقدّمه براى ذكر « سويّا » در كلام آمده است.

و نيز مانند: جائنى زيد رجلا محسنا.

( زيد نزد من آمد در حاليكه مردى بود نيكوكار).

شاهد در « رجلا » است كه حال موطّئه بوده فلذا جامد و موصوف است و صفتش « محسنا » مى‌باشد.

شرح‌

قوله: انقسامها بحسب قصدها لذاتها: ضمائر مؤنّث به حال عود مى‌كنند.

قوله: و للتّوطئة بها الى قسمين: كلمه « توطئه » بمعناى مقدّمه بوده و ضمير در « بها » به حال عود مى‌كند.

قوله: فتمثّل لها بشرا: آيه (١٧) از سوره مريم.

متن:

الثّالث‌

انقسامها بحسب الزّمان الى ثلاثة: مقارنة، و هو الغالب، نحو «وهذا بعلى‌