الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٢ - مبحث عطف بر دو معمول دو عامل مختلف

قوله: كالمثال: مقصود: فى الدّار زيد و الحجرة عمرو مى‌باشد چه آنكه مخفوض (مجرور) يعنى « الحجرة » پهلوى واو عاطفه قرار گرفته است.

قوله: لانّه كذا سمع: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: و لانّ فيه تعادل المتعاطفات: ضمير در « فيه » به عطف راجع بوده و مقصود از « تعادل » تناسب مى‌باشد و تقرير تعادل متعاطفات اينستكه:

هم در معطوف و هم در معطوف اليه ابتداء مجرور ذكر شده و سپس مرفوع.

قوله: يدلّ ظاهرها على خلاف قول سيبويه: ضمير در « ظاهرها » به مواضع راجع است.

قوله: انّ فى السّموات و الارض‌ الخ: آيه (٣ و ٤ و ٥) از سوره جاثيه.

قوله: و قد استدلّ بالقرائتين: يعنى قرائت نصب و رفع.

قوله: على المسئلة: يعنى مسئله عطف بر دو معمول عاملين مختلفين.

قوله: مناب الابتداء و فى: يعنى « واو » آيات سوّم را به آيات دوّم كه مرفوع است عطف نموده و عامل در آن ابتدائيّت مى‌باشد و « اختلاف » را به « خلقكم » معطوف نموده و عامل در آن « فى » مى‌باشد پس در اين آيه بر دو معمول عاملين مختلفين عطف شده است.

قوله: و امّا النّصب: در اين قرائت آيات سوّم بر آيات اوّلى كه « انّ » عاملش بوده عطف شده و اختلاف بر « السّموات » كه عاملش « فى » مى‌باشد معطوف گرديده است و بدين ترتيب بر دو معمولى كه عاملهايشان مختلف بوده عطف نموده‌ايم.

متن: و اجيب بثلاثة اوجه:

احدهما: انّ « فى » مقدّرة، فالعمل لها، و يؤيّده انّ فى حرف عبد اللّه التّصريح بفى، و على هذا الواو نائبة مناب عامل واحد، و هو الابتداء او انّ.