إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٠٨ - تنبيه اول ملاك اضطرار رافع حرمت چيست؟

اگر كسى نسبت به ارتكاب عمل حرامى مضطر شد، اضطرار مذكور سبب مى‌شود كه حرمت فعليّه آن عمل محرّم رفع شود و همچنين آن شخص به علّت ارتكاب آن عمل استحقاق عقاب نداشته باشد. لازم به تذكّر است كه اگر آن فعل محرّم، داراى ملاك وجوب باشد [١] وقتى حرمت فعليّه به خاطر اضطرار رفع شد، آن ملاك در وجوب تأثير مى‌نمايد و آن عمل محرّم، چهره واجب به خود مى‌گيرد.

مثال: يكى از محرّمات و مفطرات روزه ماه رمضان، ارتماس و سر زير آب بردن است حال اگر فردى نسبت به آن محرّم اضطرار پيدا كرد- فرضا بدون اختيارش او را به داخل استخرى افكندند- بدون ترديد ارتماس مذكور، حرام نيست و او استحقاق عقاب هم ندارد در اين صورت اگر آن فرد مضطر، ضمن ارتماس، نيّت غسل جنابت هم نمايد يك عمل واجب تحقّق پيدا مى‌كند بدون اينكه منقصتى داشته باشد يا شى‌ء موجب بطلان آن شود.

يادآورى: آنچه را ذكر كرديم در صورتى است كه اضطرار به «سوء اختيار» مكلّف نباشد امّا اگر او به سوء اختيار خودش چنان اضطرارى پيدا كرد تمام احكام مذكور، جارى نيست.

مثال: مكلّفى در روز ماه رمضان- در حالى كه روزه است- يقين دارد اگر در فلان اجتماع شركت كند بدون اختيارش او را به داخل استخر مى‌افكنند و اضطرار به ارتماس پيدا مى‌كند امّا درعين‌حال با اختيار خود، وارد آن جمع شد و در نتيجه او را به داخل آب افكندند، حكم اضطرار در فرض مذكور، اين است كه:

[١]يا اينكه براى يك عمل واجب، مقدميت داشته باشد.