*** قسم چهارم: فلسفه‌هايى كه نه از آغاز روشن بوده و نه به مرور زمان روشن شده، و نه در لابه‌لاى متون اسلامى به آن اشاره‌اى شده است. مانند فلسفه تعداد ركعات نمازها، يا حدّ نصاب اجناس زكات و يا بعضى از اعمال و مناسك حج كه در اين رديف مى‌باشند.

در اينكه آيندگان با پيشرفت‌هاى جديد علم و دانش مى‌توانند پرده از روى آن بردارند و آيا معلومات بشرى توان كشف آن را دارد به طور قاطع جوابى نمى‌توان داد.

همين قدر مى‌دانيم كه اين احكام به همان اندازه براى ما محترم و لازم الاتباع است كه احكام سه قسم پيشين بودند، چرا كه احكام همه اين اقسام از علم نامحدود پروردگار سرچشمه گرفته‌اند و عبوديّت و اطاعت خالص اقتضا دارد كه در مقابل اين قسم نيز تعبّد محض داشته باشيم.

اين همان نكته‌اى است كه قرآن كريم در مقام بيان فلسفه تغيير قبله از «بيت المقدّس» به سوى «كعبه» به آن اشاره كرده، مى‌فرمايد:

« «وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى‌ عَقِبَيْهِ وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ»؛ و ما آن قبله‌اى را كه قبلًا بر آن بودى تنها براى اين قرار داديم تا افرادى كه از پيامبر پيروى مى‌كنند از آنها كه به عقب بازمى‌گردند (و از پيروى آن حضرت سرباز مى‌زنند) مشخص شوند، و مسلّماً اين حكم جز بر كسانى كه خداوند آنها را هدايت كرده دشوار است». [١]

در اين آيه شريفه دو نكته قابل توجّه است:

نخست اين كه سرّ و فلسفه تغيير قبله در حقيقت اظهار تبعيّت و پيروى مطلق و بدون چون و چرا از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌باشد كه روح و جان تمام دستورات خداوند مخصوصاً در مسائل عبادات است. (گرچه در ظاهر پاسخى به ادعاهاى يهود نيز بوده است و مفسّران به آن اشاره كرده‌اند).

و جمله: «لِنَعْلَم مَنْ يتّبع الرّسول‌» اشاره به همين نكته دارد.

نكته دوم اين كه اين چنين تسليم مطلق و تعبّد محض كار سهل و آسانى نيست، بلكه سخت و دشوار است، مگر براى كسانى كه توفيق و هدايت الهى شامل حال آنها شود، كه جمله: «و إنْ كانَتْ لَكبيرةً ...» به آن اشاره دارد!

روايت امام رضا عليه السلام نيز مؤيّد همين مطلب است، كه فرمود:

«و اعلموا انّ رأس طاعة اللَّه سبحانه التسليم لما عقلناه و ما لم نعقله ... و انّما امتحن اللَّه عزّ و جلّ بطاعته لما عقلوه و ما لم يعقلوه ايجاباً للحجّة و قطعاً للشّبهة

؛ بدانيد كه در رأس اطاعت خداى سبحان اين مطلب قرار گرفته كه ما بايد در برابر تمام احكام و دستورات و قوانين الهى تسليم شويم، و همه آنها را اجرا كنيم،

[١]. بقره، آيه ١٤٣.