در ارتباط با سؤال اوّل‌ مى‌توان گفت: «شريعت» همان قانون‌هاى عملى است كه دين وضع كرده و در واقع نظام نامه‌اى است كه اعمال و رفتار انسان‌ها را در جهتى كه دين مى‌خواهد هدايت مى‌كند و طبعاً از دو خصيصه اساسى برخوردار است:

نخست اينكه‌ ملموس‌ترين و عينى‌ترين بخش دين را تشكيل مى‌دهد زيرا عقايد دينى كه با تمام اهميّتى كه دارد با روح و فكر انسان پيوند دارد. به بيان ديگر: گرچه به يقين التزام به شريعت و قوانين دينى، ناشى از اعتقادات مذهبى است ولى اعتقادات جنبه درونى دارد و عمل به دستورات مذهبى جنبه بيرونى يعنى مستقيماً با حوزه عمل و رفتار انسان‌ها و با زندگى روزمره آنها سر وكار دارد و تنظيم امور معيشت و حلّ دشوارى‌هاى حقوقى جامعه را به عهده گرفته است.

ديگر اينكه‌ گسترده‌ترين بخش دين است زيرا از يك اصل از اصول اعتقادى ممكن است هزاران عمل برخيزد و انسان در برابر آن اصل واحد به هزاران عمل و رفتار ملزم و مكلّف شود.

ب) هدف دين‌

در ارتباط با سؤال دوم‌ (هدف دين چيست؟) بايد گفت: شكى نيست كه هدف اساسى دين به اعتقاد ما قبل از هر چيز، مؤمن ساختن انسان‌ها به دو اصل مبدأ و معاد است، ايمانى كه به زندگى، جهتى مشخص مى‌دهد و شكل و شيوه خاصى از زندگى و بايدها و نبايدها و احكام و قوانين را طلب مى‌كند و اين قوانين سبب مى‌شود تا انسان از گذرگاه حيات به سلامت بگذرد و از لغزشگاه‌هاى خطرناك آن نجات يابد لغزشگاه‌هايى كه گاه از وسوسه‌هاى درونى انسان نشأت مى‌گيرد، و گاه روابط و مناسبات ظالمانه اجتماعى كه آن نيز ريشه در كشش‌هاى منفى نفسانى انسان دارد آن را به وجود مى‌آورد.

هدف، نجات انسان از همه اين لغزشگاه‌ها و رساندن او به ساحل امن و امان است و چنين چيزى با وضع يك سرى از قوانين و بايدها و نبايدها تحقّق مى‌پذيرد كه بر اساس باورهاى دينى عرضه مى‌شود.

در ارتباط با سؤال سوم‌ و اينكه انسان در چه حوزه‌هايى نياز به هدايت دينى و در نتيجه نياز به وضع قانون و بايدها و نبايدها دارد مقدّمتاً بايد گفت:

انسان در مسير زندگى خود نيازهاى گوناگونى دارد و چون پاسخ گويى به آن نيازها، رفتارهاى متفاوتى را مى‌تواند داشته باشد، شريعت دينى و در نتيجه فقه به اعتقاد ما رفتار احسن و انفع را تعيين مى‌كند و مى‌گويد: كدامين رفتار مى‌تواند نيازها را به صورت صحيحى برطرف سازد؟

ج) حوزه‌هاى نيازمندى به دين‌

اما اينكه نيازها كدام است و در چه حوزه‌هايى است؟ در توضيح آن بايد گفت انسان از سه نوع نياز برخوردار است: