قوم يهودى پس از بازگشت از تبعيد بابلى (٥٢٨ ق م) با بازسازى معبد اورشليم جانى تازه گرفتند. اين زمان سرآغاز دوره معبد دوم (٥٢٠ ق م- ٧٠ م) است، دوره‌اى مهم كه به ويژه شريعت يهودى را بسيار متحوّل كرد. بخش عمده اين دوران مطابق با حاكميّت پارسيان بر فلسطين (٥٣٨. ٣٢٢ ق م) است. يكى از بزرگان يهودى به نام عزراى كاتب، شورايى را به نام مجمع كبير يا كِنِست هگدولا [٢] بنياد گذاشت كه عالمان يهودى (سوفريم‌ يا كاتبان) در آنجا به شرح و تفسير تورات مى‌پرداختند. [٣]

ج) دوره زوگوت (جفت‌ها)

پس از پايان فعاليت مجمع كبير (بين ٢٥٠ تا ٢٠٠ ق م)، كه با سلطه يونانيان بر سرزمين فلسطين (٣٣٢. ١٤٠ ق م) همزمان است، دوره‌اى جديد آغاز مى‌شود. از حدود سال ١٦٠ ق م مجمعى به نام سنهدرين‌ [٤] يا مجمع عالى دينى و قضايى يهودى شروع به فعاليت مى‌كند. سنهدرين متشكل از ٧١ تن از عالمان و كاهنان يهودى بود و فعاليّت آن در دوره حكومت حشمونائيم (گروهى يهودى كه در مبارزه با يونانيان پيروز شدند و در سال‌هاى ١٤٠ تا ٣٧ ق م حكومت كردند) و ابتداى دوره روميان (٣٧ ق م به بعد) ادامه داشت. اين دوره دوره زوگوت‌ [٥] نام گرفته است، زيرا پنج جفت (زوگوت‌: جفت‌ها) از عالمان معروف يهودى رهبرى سنهدرين را در اين دوره بر عهده داشتند. از هر جفت، يكى‌ ناسى‌ [٦] (رئيس) بود كه رياست سنهدرين را به عهده داشت و ديگرى‌ آو بت دين‌ [٧] قائم مقام ناسى و رئيس دادگاه شرع بود. آخرين جفت از اين رهبران هيلل و شَمّاى، صاحبان دو مكتب فقهى معروف يهودى، بودند و با فوت ايشان (حدود ١٠ تا ٣٠ م) دوره «جفت‌ها» (زوگوت) به پايان رسيد.

د) دوره تنّائيم (معلّمان)

دوره تنّائيم، [٨] كه گاه دوره شريعت شفاهى يا دوره ميشنا نيز ناميده مى‌شود، دو سده اوّل ميلادى، يعنى از مرگ هيلل تا مرگ يهودا هناسى (حدود ٢٢٠ م)، را شامل مى‌شود. اين دوره كه از مكتب‌هاى هيلل و شمّاى برخاسته است نقشى مؤثر بر شريعت يهودى دارد. در اين دوره، شش نسل از معلمان‌

[١]. ٣.soferim

[٢].Kenesset ha -Gedolah

[٣].Cf .Y .D .G .,"Soferim ",EJ .,v .٥١ ,p .٩٧ -١٨ .

[٤].Sanhedrin

[٥].zugot

[٦].nasi

[٧].av bet din

[٨].tannaim