دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٠ - ساختار فقهى اماميّه
وديعه، مضاربه، اجاره، صلح، مزارعه، احياى موات و شفعه است.
٣. ابواب نكاح كه شامل احكام مربوط به ازدواج، طلاق و لعان است و در ذيل اين ابواب، احكام عتق، تدبير، كتابت، صيد و ذبائح، اطعمه و اشربه و زيّ و تجمّل را بيان مىكند.
٤. ابواب وصايا و مواريث و احكام آنهاست.
٥. ابواب حدود و ديات و قضا و شهادات.
و در ذيل آن احكام ايمان و نذر و كفّارات را نيز بيان مىكند.
دستهبندى مرحوم كلينى در كتاب كافى با توجّه به مقام والاى او، تأثير عميقى در جمعى از فقهاى بعد از ايشان گذارده و همان شيوه را در كتب فقهى خود اعمال كردهاند:
گروه اوّل، از جمله قاضى ابن براج نويسنده كتاب مهذّب و جواهر الفقه و سيّد أبو المكارم ابن زهره در كتاب غنيه و شيخ طوسى در مبسوط و تهذيب و استبصار نيز تقريبا همين راه را با مختصر تفاوتى پيمودهاند.
گروه دوم از فقها مانند صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه بعد از عبادات به طرح بحثهاى قضا و شهادات پرداختهاند. سپس به سراغ بخشى از مسائل اقتصادى و احكام معاملات رفتهاند، آنگاه به احكام صيد و ذباحه و احكام ايمان و نذور و كفّارات و به دنبال آن احكام نكاح و طلاق و بحثهاى وابسته به آن مانند ايلاء و ظهار و لعان و سپس احكام حدود و ديات و سرانجام احكام وصيّت و مواريث پرداختهاند.
گروه سوم، كسانى هستند كه مانند شيخ طوسى در كتاب نهايه، رفتار كردهاند. او نخست به سراغ ابواب عبادات مىرود و در مرحله بعد به سراغ ابواب ديون و كفارات و شهادات و قضا. در مرحله سوم به سراغ ابواب معيشت مانند مكاسب، متاجر، شركت، مضاربه و امثال آن و به دنبال آن، مباحث مربوط به نكاح، طلاق، ايمان، نذور، وصايا و مواريث رفته و در پايان كتاب را با احكام حدود، ديات و قصاص ختم كرده است.
گروه چهارم فقهايى هستند كه تنظيم ابواب فقه را به سبك محقّق حلّى در كتاب شرايع الاسلام پذيرفتهاند.
محقّق در كتاب خود، نخست ابواب عبادات را بيان مىكند و بعد ابواب معيشت و به تعبيرى ديگر، مسائل اقتصادى و مالى، سپس به سراغ احوال شخصيه مانند طلاق، نكاح و ابواب مربوط به آن مىرود و آنگاه به احكام ايْمان، نذور، اطعمه و اشربه و مواريث مىپردازد و در بخش آخر، قضا، شهادت، حدود، تعزيرات، قصاص و ديات را بيان مىكند.
و در واقع او تمام فقه را به چهار بخش تقسيم مىكند. بخش اوّل عبادات است كه شامل ده كتاب مىشود:
طهارت كه شامل وضو و غسل و تيمم نيز مىشود، صلاة، زكات، خمس، صوم، اعتكاف، حج، عمره، جهاد و امر به معروف و نهى از منكر.
بخش دوم، عقود را تشكيل مىدهد كه قراردادى در ميان دو يا چند نفر است و در ١٩ كتاب تنظيم شده است؛ تجارت، رهن، مفلّس، حجر، ضمان (حواله و كفالت در ضمن ضمان ذكر شده است) صلح، شركت،