افزون بر اين در عصر خلفاى بنى عبّاس و بنى اميّه، غالباً امامان اهل بيت عليهم السلام يا در زندان بودند و يا در تبعيد و يا در خانه‌هايشان تحت نظر، و تمام اين امور به جهت آن بود كه حاكمان ستمگر وقت از قيام آنها براى تشكيل حكومت اسلامى بيم داشتند.

قبول ولايت‌عهدى از سوى امام على بن موسى الرضا عليه السلام- هر چند تحت فشار مأمون و براى جهات سياسى صورت گرفت- نشانى ديگر از توجّه امامان اهل بيت عليهم السلام به مسأله تشكيل حكومت اسلامى است.

انتظار حكومت جهانى مهدى عليه السلام:

همه مسلمانان به قيام شخصى به نام مهدى از دودمان پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله عقيده دارند و روايات فراوانى از طرق فريقين (اهل سنّت و شيعه) در اين زمينه نقل شده‌ [٢]، تا آنجا كه بعضى از دانشمندان اهل سنّت كتابى تحت عنوان «تواتر روايات مهدى» تأليف كرده‌اند. [٣]

در حديثى كه عبد اللَّه بن عمر از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل مى‌كند، آمده است:

«لو لم يبق من الدّنيا إلّا يوم لطوّل اللَّه ذلك اليوم حتّى يبعث فيه رجلًا منّي أو من أهل بيتي، يواطئ اسمه اسمي، و اسم أبيه اسم أبي يملأ الارض قسطاً و عدلًا كما ملئت ظلماً و جوراً

؛ اگر از عمر اين دنيا، بيش از يك روز نماند خدا آن را آن قدر طولانى مى‌سازد تا مردى از خاندان مرا مبعوث بدارد. او هم نام من و پدرش هم نام پدرم مى‌باشد، او زمين را پر از عدل و داد مى‌كند همانگونه كه از ظلم و جور پر گشته است». [٤]

*** در احاديث اهل سنّت و نيز تشيّع موارد فراوانى به چشم مى‌خورد كه اثبات مى‌كند در آينده، حكومت اسلامى فراگير شده و زمين پر از عدل و داد خواهد گشت، همچنانكه ظلم و جور سراسر آن را فرا گرفته است و البتّه اين اتفاق نظر نيز به چشم مى‌خورد كه اين مسأله در آخر الزمان به وقوع خواهد پيوست و آنچه در احاديث گوناگون در اين باره به گونه‌اى مختلف به چشم مى‌خورد مسأله پيدايش قسط و عدل فراگير جهانى است. برخى از مهمترين تعابير در اين مورد را در احاديث نبوى مورد توجّه قرار مى‌دهيم.

[١]. ر. ك: تاريخ ابن عساكر (شرح حال امام حسين عليه السلام)، ص ١٩٤، ح ٢٤٩؛ عاشورا، ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها، ص ٢٦٢- ٢٥٤.

[٢]. ر. ك: پيام قرآن‌، ج ٩، ص ٤٢٣.

[٣]. در اين باره كتاب‌هاى فراوان و نيز فصول برخى از كتاب‌ها در اين موضوع، به چشم مى‌خورد، از جمله كتاب: التوضيح فى تواتر ما جاء فى المنتظر و الدجال و المسيح‌، تأليف شوكانى انديشمند معروف اهل سنّت.

[٤]. سنن ابى داوود، ج ٢، ص ٣٠٩. (البتّه به تصريح برخى از بزرگان «اسم أبيه اسم ابنى» صحيح است كه مطابق با عقيده شيعه مى‌شود. يعنى محمّد بن الحسن؛ ر. ك: پيام قرآن‌، ج ٩، ص ٤٣٠).