جابر! به خدا قسم به خداى تبارك و تعالى نمى‌توان نزديك شد مگر با اطاعت و فرمانبردارى، (ما اهل بيت) برائت هيچ كس را از آتش، در اختيار نداريم، هيچ كس حجّتى بر خدا ندارد، هركس كه مطيع خداست دوست و ولىّ ماست و هركس كه در برابر خدا عاصى و گنهكار است دشمن ما محسوب مى‌شود. ولايت و سرپرستى ما دست يافتنى نيست مگر از طريق عمل و ورع و پارسايى». [١]

روشن است كه عمل و ورع و طاعت، بدون آشنايى با «فقه» و مسائل حلال و حرام حاصل نمى‌شود، چنانكه تقوا كه مطابق اين روايت و آيه‌ «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ» [٢] معيار كرامت و آبرومندى نزد خداوند واقع شده، بدون فراگيرى واجبات و محرماتى كه «فقه» متكفّل آن است بدست نمى‌آيد.

بنابراين حبّ خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان اهل بيت عليهم السلام كه لازمه ايمان است بدون عمل و آشنايى با فقه كامل نمى‌شود.

*** تأثير اعتقادات و اخلاق در مسائل فقهى:

از آنچه گذشت تأثير عميق «فقه» در اعتقادات و اخلاق و اينكه اخلال در «فقه»- كه ثلث دين يعنى شريعت را منعكس مى‌كند- سبب اخلال در دو ثلث ديگر مى‌شود به خوبى روشن شده است، ولى نكته قابل توجّه اين است كه- به عكس- اخلال در اعتقاد و اخلاق نيز سبب اخلال در عمل به شريعت مى‌شود.

گواه روشن بر اين مدعا نكات اخلاقى و مسائل اعتقادى فراوانى است كه در سرتاسر فقه پيدا مى‌شود و ذيلًا به تعدادى از آنها اشاره مى‌گردد:

الف) بخش عمده‌اى از فقه را عباديّات تشكيل مى‌دهد كه قوامش به نيّت خالص و قصد قربتى است كه به مسائل اخلاقى و اعتقادى بر مى‌گردد، حتّى در اعمال توصّلى نيز گرچه قصد قربت، شرط صحّت عمل نيست ولى شكى نيست كه سبب كمال آن مى‌شود.

همه فقها اتفاق نظر دارند كه خلوص از ريا در مطلق عبادات شرط است و اگر كسى از عبادتى قصد ريا داشته باشد عملش باطل است و مرتكب معصيت كبيره شده است زيرا به خداى متعال شرك ورزيده است و حتّى اگر بعضى از اجزاى واجب و يا مستحب عمل عبادى را به قصد ريا بجا آورد و يا اصل عمل براى خدا باشد ولى انجام آن در مكانى خاص مثل مسجد و يا زمانى خاص مثل اوّل وقت به قصد ريا باشد، باطل است. [٣]

در رواياتى از پيامبر اكرم و امامان اهل بيت عليهم السلام نقل شده، نيز آمده است:

قال اللَّه عزّ و جلّ: «أنا خير شريك، من أشرك معي غيري في عمل عمله لم أقبله إلّا ما كان لي خالصاً

؛ خداوند عزّ و جلّ فرمود: هركس ديگرى را در اعمال خود با من شريك كند عمل او را قبول نخواهم كرد مگر اينكه خالصانه براى من انجام‌

[١]. كافى‌، ج ٢، ص ٧٤، ح ٣.

[٢]. حجرات، آيه ١٣.

[٣]. عروة الوثقى كتاب الصّلاة، فصل النيّة، مسأله ٨.