دائرة المعارف فقه مقارن

(١)

جلد اوّل

٢٩ ص

(٢)

1- فقه در لغت و اصطلاح

فقه در فرهنگ قرآنى

٣٣ ص

(٥)

فقه در عصر صحابه، تابعين و در روايات معصومين عليهم السلام

٣٤ ص

(٦)

فقه در اصطلاح فقها و اصوليون

اجتهاد در مقابل نصّ

ب) «شَرْع»، «شِرْعة» و «شريعة»

٤٢ ص

(١٢)

آيا تشخيص موضوعات بر عهده فقيه است؟

2- اهميّت فقه اسلامى در لسان آيات و روايات

٤٧ ص

(١٥)

«فقه» شيوه نامه عبوديّت

٤٩ ص

(١٦)

«فقه» روشنگر حدود و مرزهاى الهى

٥١ ص

(١٧)

اهميّت «فقه» در عرصه روايات

٥١ ص

(١٨)

لازمه اخلال در فقه، اخلال در دو ركن ديگر دين است

٥٤ ص

(١٩)

تأثير اعتقادات و اخلاق در مسائل فقهى

٥٧ ص

(٢٠)

تأثير اعتقاد و اخلاق در استنباط

٥٨ ص

(٢١)

تأثير فقاهت و اجتهاد در ديگر علوم اسلامى

3- گستردگى قلمرو فقه

٦٣ ص

(٢٤)

1 قلمرو فقه تابع قلمرو شريعت

نيازهاى روحى و معنوى

الف) مقصود از شريعت

ج) حوزههاى نيازمندى به دين

٦٦ ص

(٣١)

3 مقتضاى اصل اوّلى در روايات معصومان بر شمول و جاودانگى است

4 افراط و تفريط در تعيين قلمرو فقه

٧١ ص

(٣٥)

4- برترىهاى فقه اسلامى

٧٣ ص

(٣٦)

1 «فقه» انعكاسى از برترى خالق عقل بر عقل

٧٥ ص

(٣٧)

2 هماهنگى فقه اسلامى با فطرت

٧٦ ص

(٣٨)

3 فراگير بودن فقه نسبت به همه نيازها

٧٧ ص

(٣٩)

4 شمول فقه نسبت به دو حوزه فرد و اجتماع

٧٨ ص

(٤٠)

5 آميختگى «فقه» و «اخلاق»

٨٠ ص

(٤١)

7 كاربردى بودن قوانين اسلام

٨٢ ص

(٤٢)

8 سهل و ممتنع بودن

6 تأكيد بر ضمانت اجرا

5- ادوار فقه اسلامى

٩١ ص

(٤٧)

دورههاى فقهى فقهاى اهل بيت عليهم السلام

٩٤ ص

(٤٨)

ويژگىهاى فقه اهل بيت عليهم السلام

٩٤ ص

(٤٩)

1 عمل به فقه اهل بيت عليهم السلام مجزى است

٩٤ ص

(٥٠)

2 غناى فقه اهل بيت عليهم السلام

٩٥ ص

(٥١)

3 انفتاح باب اجتهاد و رشد و بالندگى

دوره اوّل عصر حضور امامان اهل بيت عليهم السلام

٩٦ ص

(٥٤)

فصل اوّل تدوين كتاب

2 على بن ابو رافع

٩٩ ص

(٥٧)

3 عبيد الله بن ابو رافع

فصل دوّم مهمترين فقهاى اهل بيت در اين دوره

١٠٠ ص

(٦٠)

الف) امامان اهل بيت عليهم السلام

١٠٠ ص

(٦١)

ديگر امامان اهل بيت عليهم السلام

ب) فقهاى عصر امامان اهل بيت عليهم السلام

١٠٥ ص

(٦٤)

1 تشويق و ترغيب به اجتهاد

١٠٥ ص

(٦٥)

2 فراوانى شاگردان مكتب اهل بيت عليهم السلام

١٠٦ ص

(٦٦)

3 تعدادى از فقهاى معروف مكتب اهل بيت عليهم السلام

١٠٦ ص

(٦٧)

دوره دوم عصر شكلبندى و تبويب فقه

١٠٨ ص

(٦٨)

ويژگىهاى اين دوره

١٠٧ ص

(٦٩)

الف) مدرسه قم و رى

١٠٨ ص

(٧٠)

ب) مدرسه عمّانى و اسكافى

١٠٨ ص

(٧١)

دوره سوم عصر تحوّل در عرصه فقاهت و اجتهاد

١١٠ ص

(٧٢)

ويژگىهاى اين دوره

١١١ ص

(٧٣)

دوره چهارم عصر ركود و تقليد

١١٢ ص

(٧٤)

برخى از فقهاى اين دوره

١١٢ ص

(٧٥)

ويژگىهاى اين دوره

١١٣ ص

(٧٦)

دوره پنجم عصر تجديد حيات فقهى اهل بيت عليهم السلام

١١٣ ص

(٧٧)

جمعى از فقهاى دوره پنجم

١١٥ ص

(٧٨)

ويژگىهاى دوره پنجم

١١٧ ص

(٧٩)

دوره ششم عصر پيدايش حركت اخبارىگرى

١١٨ ص

(٨٠)

علّت پيدايش تفكّر اخبارىگرى

١١٩ ص

(٨١)

برخى از فقهاى اخبارى

١١٩ ص

(٨٢)

ويژگىهاى دوره ششم

١٢١ ص

(٨٣)

الف) آثار منفى حركت اخبارگرى

١٢١ ص

(٨٤)

ب) آثار مثبت حركت اخبارىگرى

١٢٢ ص

(٨٥)

1 تأليف جوامع روايى

١٢٢ ص

(٨٦)

2 تدوين تفاسير روايى

١٢٢ ص

(٨٧)

دوره هفتم عصر تجديد حيات اجتهاد در عرصه فقاهت

ويژگىهاى اين دوره

١٠٩ ص

(٩٠)

شاگردان محقّق بهبهانى

١٢٣ ص

(٩١)

ويژگىهاى دوره هفتم

١٢٤ ص

(٩٢)

دوره هشتم عصر نوآورىهاى فقهى

١٢٤ ص

(٩٣)

شاگردان شيخ انصارى

١٢٥ ص

(٩٤)

ويژگىهاى دوره هشتم

١٢٨ ص

(٩٥)

1 تنظيم ويژه مباحث اصولى

3 اهتمام گسترده به عبادات و عقود

١٢٨ ص

(٩٨)

4 پيدايش «تقريرات» در فقه و اصول

١٢٨ ص

(٩٩)

5 پيدايش رسالههاى عمليّه به شكل جديد

١٢٩ ص

(١٠٠)

دوره نهم عصر ورود فقه به عرصههاى گوناگون اجتماعى

١٢٩ ص

(١٠١)

ويژگىهاى دوره نهم

١٣٢ ص

(١٠٢)

دورههاى ششگانه فقه اهل سنّت

١٣٤ ص

(١٠٣)

دوره اوّل عصر صحابه و تابعين

١٣٤ ص

(١٠٤)

افراد سرشناس از تابعين

دوره دوم عصر ظهور مذاهب فقهى

١٣٧ ص

(١٠٧)

مذاهب منقرضشده فقهى

ويژگىهاى دوره دوم

١٤٢ ص

(١١٤)

دوره سوم عصر توقّف حركت اجتهادى

١٤٣ ص

(١١٥)

علل انسداد باب اجتهاد و انحصار مذاهب

فقهاى برجسته دوره سوم

ويژگىهاى دوره سوم

١٤٦ ص

(١٢٥)

دوره چهارم عصر ركود فقهى

١٤٦ ص

(١٢٦)

برخى از فقهاى دوره چهارم

دوره پنجم عصر بازگشت تلاش فقهى

١٤٨ ص

(١٢٩)

ويژگىهاى دوره پنجم

١٤٨ ص

(١٣٠)

دوره ششم عصر بيدارى و احياى مجدّد باب اجتهاد

١٤٩ ص

(١٣١)

ويژگىهاى دوره ششم

6- منابع استنباط از ديدگاه فقهاى اسلام

منابع اصلى و مورد اتّفاق در استنباط

تحريفناپذيرى قرآن

١٦١ ص

(١٣٩)

حجيّت نصوص و ظواهر قرآن

١٦٢ ص

(١٤٠)

ادلّه حجيّت ظواهر

حجيّت ظواهر قرآن و بررسى سخن اخبارىها

حجيّت سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله

١٦٥ ص

(١٤٦)

حجيّت سنّت امامان اهل بيت عليهم السلام

١٦٥ ص

(١٤٧)

پارهاى از مناقشات نسبت به حجيّت سنّت امامان اهل بيت عليهم السلام

١٦٦ ص

(١٤٨)

چگونگى استنباط از فعل معصوم عليه السلام

١٧٠ ص

(١٤٩)

چگونگى حجيّت تقرير معصوم عليه السلام

١٧١ ص

(١٥٠)

شيوههاى دست يابى به سنّت

١٧٣ ص

(١٥١)

الف) راههاى قطعى دست يابى به سنّت

ب) راههاى غير قطعى دستيابى به سنّت

١٧٥ ص

(١٥٤)

مباحث مشترك كتاب و سنّت

١٧٨ ص

(١٥٥)

1 تقسيمات ادلّه نقلى

ديدگاه اهل سنّت در اجماع

١٨٤ ص

(١٥٩)

2 عدم امكان نسخ قرآن به خبر واحد

١٨٢ ص

(١٦٠)

3 امكان تخصيص و تقييد قرآن به حديث

١٨٢ ص

(١٦١)

ديدگاه اماميّه در اجماع

مرحله اوّل موارد و مصاديق حكم عقل

١٨٨ ص

(١٦٤)

ايرادها بر حجيّت دليل عقل

١٩١ ص

(١٦٥)

مرحله دوم دليل حجيّت دليل عقل

منابع مورد اختلاف در استنباط

نقد ادلّه حجيّت قسم چهارم از قياس

4 سدّ و فتح ذرايع

7- عدم خلأ قانونى در اسلام

1 تعريف حكم و اقسام آن

2 قوانين ثابت و متغيّر و تأثير زمان و مكان

٢١٦ ص

(١٨٣)

3 انفتاح باب اجتهاد

٢١٧ ص

(١٨٤)

آيا خلأ قانونى وجود دارد؟

آيا «منطقة الفراغ» واقعيت دارد؟

8- انفتاح باب اجتهاد

٢٢٧ ص

(١٩٠)

فصل اوّل انسداد و ادلّه آن

2 انگيزه و علل انسداد

٢٣١ ص

(١٩٣)

الف) علل سياسى- اجتماعى

ب) علل شرعى حكم به انسداد

فصل دوم پىآمدهاى منفى انسداد باب اجتهاد

٢٣٦ ص

(١٩٨)

1 بىپاسخ ماندن مسائل مستحدثه

٢٣٦ ص

(١٩٩)

2 بىپاسخ ماندن مسائل مورد نياز در زمان ائمّه اربعه

٢٣٧ ص

(٢٠٠)

3 ناسازگارى با جهانى و جاودانى بودن اسلام

٢٣٨ ص

(٢٠١)

4 تضادّ گفتار و عمل

٢٣٨ ص

(٢٠٢)

فصل سوم معتقدان به انفتاح باب اجتهاد و ادلّه آنها

٢٣٨ ص

(٢٠٣)

ب) لزوم مراجعه به دانشمندان و علماى امّت

الف) عموميّت خطابات قرآنى

٢٣٨ ص

(٢٠٦)

2 سيره ائمّه عليهم السلام و دانشمندان

٢٣٩ ص

(٢٠٧)

انفتاح در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و صحابه

3 روايات اهل بيت عليهم السلام دليل ديگرى بر انفتاح باب اجتهاد

٢٥١ ص

(٢٢٤)

4 رواياتى كه از فتواى بدون علم نهى مىكند

٢٥٣ ص

(٢٢٥)

5 رواياتى كه طريق اجتهاد و استنباط را آموزش مىدهد

٢٥٣ ص

(٢٢٦)

6 روايات حلّ تعارض احاديث

٢٥٦ ص

(٢٢٧)

7 ادلّه قائلين به انفتاح از اهل سنّت

٢٥٧ ص

(٢٢٨)

الف) اجتهاد فريضهاى دينى است

٢٥٧ ص

(٢٢٩)

ب) جاودانگى اسلام و نياز مستمر به احكام دينى

٢٥٨ ص

(٢٣٠)

ج) صيانت و حفاظت از كتاب و سنّت

٢٥٨ ص

(٢٣١)

د) شهادت ائمّه مذاهب اربعه بر انفتاح

٢٥٨ ص

(٢٣٢)

فصل چهارم ديدگاههاى جديد و انفتاح مطلق باب اجتهاد

9- نقش زمان و مكان در استنباط

فصل اوّل زمان و مكان و تأثير آن در استنباط

٢٦٨ ص

(٢٣٩)

گفتار اوّل تعاريف

٢٦٨ ص

(٢٤٠)

گفتار دوم تأثير زمان و مكان از منظر بزرگان فقها

٢٧٠ ص

(٢٤١)

گفتار سوم قلمرو تأثير

٢٧٤ ص

(٢٤٢)

1 تأثير زمان و مكان در موضوعات

ب) تبديل موضوع با تغيير درونى آن

٢٧٥ ص

(٢٤٥)

ج) توسعه و تعميم مصداق

٢٧٦ ص

(٢٤٦)

د) تضييق و تخصيص مصاديق

٢٧٦ ص

(٢٤٧)

الف) تأثير زمان و مكان در كيفيت و روش اجراى احكام

٢٧٧ ص

(٢٤٨)

ه) پيدايش مصاديق جديد

٢٧٦ ص

(٢٤٩)

2 تأثير زمان و مكان در احكام

٢٧٦ ص

(٢٥٠)

ب) جانشينى حكم ثانوى به جاى حكم اوّلى در موارد اضطرار

٢٧٨ ص

(٢٥١)

ج) ترجيح بعضى از احكام بر بعضى ديگر (قاعده اهمّ و مهم)

٢٧٨ ص

(٢٥٢)

3 تأثير زمان و مكان در مصالح و مفاسد احكام

٢٧٩ ص

(٢٥٣)

4 تأثير زمان و مكان در فهم متون (تفسير عصرى)

٢٧٩ ص

(٢٥٤)

گفتار چهارم گونهشناسى تأثير زمان و مكان

٢٨٢ ص

(٢٥٥)

1 گونه تأثير در مفاهيم قرآنى

٢٨٢ ص

(٢٥٦)

2 گونه تأثير زمان و مكان در سيره نظرى و عملى معصومان عليهم السلام

٢٨٣ ص

(٢٥٧)

الف) تأثير در سيره نظرى و نحوه گفتار

٢٨٣ ص

(٢٥٨)

ب) تأثير در سيره عملى معصومان

٢٨٤ ص

(٢٥٩)

3 گونه تأثير زمان و مكان در فتاواى فقها

٢٨٤ ص

(٢٦٠)

گفتار پنجم نتايج تأثير

٢٨٦ ص

(٢٦١)

الف) حلّ تعارض ظاهرى موجود در سيره نظرى و عملى معصومان عليهم السلام

٢٨٦ ص

(٢٦٢)

ب) تسهيل در احكام حكومتى

٢٨٨ ص

(٢٦٣)

ج) تسهيل در معيشت

٢٨٩ ص

(٢٦٤)

د) هماهنگ ساختن اسلام با نيازهاى واقعى زمان

فصل دوم شبهات و سؤالات

٢٩٠ ص

(٢٦٧)

الف) مخدوش شدن جاودانگى احكام اوّليه اسلام

٢٩٠ ص

(٢٦٨)

ب) مصلحت محورى و مصالح مرسله

٢٩٠ ص

(٢٦٩)

ج) عرف محورى و عرفى شدن دين!

10- علوم پيش نياز اجتهاد

1 اجتهاد از نظر لغت

٢٩٧ ص

(٢٧٤)

2 اجتهاد از نظر اصطلاح

اوّل اجتهاد مطلق و متجزّى

٢٩٩ ص

(٢٧٧)

دوم اجتهاد عام و خاص

٢٩٩ ص

(٢٧٨)

4 مقصود از اجتهاد در عنوان بحث

٣٠٠ ص

(٢٧٩)

5 لزوم فراگيرى بعضى از علوم پيش نياز اجتهاد

4 علم بلاغت (معانى و بيان و بديع)

ج) علوم نقلى (يا عقلى و نقلى)

ادلّه توقّف اجتهاد بر علم اصول

٣١٤ ص

(٢٩٦)

مخالفت اخبارىها با علم اصول

7 علم به قواعد فقهى

٣٢٠ ص

(٣٠٠)

خلاصه و نتيجه بحثهاى گذشته

٣٢١ ص

(٣٠١)

آيا علوم و آگاهىهاى ديگرى براى اجتهاد لازم است؟

٣٢١ ص

(٣٠٢)

تأثير زمان و مكان در اجتهاد

11- سرچشمه اختلاف فتاوى

الف) حكم الهى يكى بيش نيست

٣٢٩ ص

(٣٠٧)

ب) فراوانى مشتركات فقهى

٣٢٩ ص

(٣٠٨)

عوامل اختلاف فتوا

٣٣١ ص

(٣٠٩)

عامل اوّل اختلاف در پارهاى از منابع استنباط احكام

٣٣٢ ص

(٣١٠)

الف) ظواهر آيات قرآن

٣٣٢ ص

(٣١١)

ب) حجيّت احاديث ائمّه اهل بيت عليهم السلام

٣٣٤ ص

(٣١٢)

1 روايات آنها روايت از رسول اللَّه است

ج) رأى و عمل صحابه

٣٣٧ ص

(٣١٥)

نتيجه اختلاف در حجيّت رأى صحابى

٣٣٨ ص

(٣١٦)

مسأله 1) تعيين كمترين مدّت ايّام حيض

٣٣٨ ص

(٣١٧)

مسأله 2) ارث زن مطلقه بائنه

2 قرار دادن خيار براى غير طرفين معامله

ثمره فقهى اختلاف نظر در مصالح مرسله

٣٤٢ ص

(٣٢٤)

1 اعتبار شهادت كودك بر وقوع جنايت ضرب و جرح

٣٤٢ ص

(٣٢٥)

2 شكنجه متهم به سرقت براى اخذ اعتراف

٣٤٣ ص

(٣٢٦)

و) سدّ ذرايع و فتح آن

ديدگاههاى مذاهب نسبت به حجيّت سدّ و فتح ذرايع

٣٤٤ ص

(٣٢٩)

اختلافات فقهى ناشى از ردّ و قبول سدّ ذرايع

2 مفاهيم الفاظ و كلمات موجود در كتاب و سنّت

٣٤٩ ص

(٣٣٣)

1 آداب و عادات و قوانين و مقرّرات اجتماعى انسانها

٣٤٨ ص

(٣٣٤)

3 دلالت التزاميه كلمات بر اراده متكلّم

٣٤٩ ص

(٣٣٥)

ح) آيين پيامبران قبلى

٣٥٠ ص

(٣٣٦)

الف) پرداخت نصف ديه در قصاص مرد به جرم قتل زن

٣٥٢ ص

(٣٣٧)

ب) اجبار شريك به روش مهاياء

٣٥٣ ص

(٣٣٨)

عامل دوم دسترسى يا عدم دسترسى به برخى از احاديث

٣٥٣ ص

(٣٣٩)

اختلاف فتاواى شافعى در قديم و جديد

عامل سوم اختلاف در معيار وثاقت راويان

٣٥٥ ص

(٣٤٣)

2 اختلاف در وثاقت راوى

٣٥٧ ص

(٣٤٤)

3 ديه قطع انگشت سبابه

٣٥٧ ص

(٣٤٥)

عامل چهارم اختلاف در جهت صدور حديث

٣٥٨ ص

(٣٤٦)

الف) ترديد در ثبات يا موقّتى بودن حكم

٣٥٨ ص

(٣٤٧)

1 روزه «روز عاشورا»

3 حكم ساختن مجسّمه

٣٥٩ ص

(٣٥٠)

ب) اختلاف در واقعى يا تقيّهاى بودن حديث

٣٦٠ ص

(٣٥١)

استحباب روزه عاشورا

٣٦٠ ص

(٣٥٢)

عامل پنجم اختلاف در نسخ حكم

٣٦١ ص

(٣٥٣)

عامل ششم اختلاف قرائت آيات يا نقل متون احاديث

٣٦١ ص

(٣٥٤)

الف) اختلاف در قرائت آيات

٣٦١ ص

(٣٥٥)

ب) اختلاف در نقل متن حديث

٣٦٣ ص

(٣٥٦)

عامل هفتم اختلاف در دلالت آيات و روايات و فهم و تفسير آنها

٣٦٤ ص

(٣٥٧)

منشأ اختلاف در فهم و دلالت متون

الف) اشتراك لفظى يك اسم

٣٦٤ ص

(٣٦٠)

ب) اشتراك لفظى يك حرف

٣٦٥ ص

(٣٦١)

ج) اشتراك لفظى يك صيغه صرفى

٣٦٦ ص

(٣٦٢)

د) اشتراك يك تركيب كلامى بين مفاهيم متعدّد

٣٦٦ ص

(٣٦٣)

1 استثنا پس از جملههاى متعدد

٣٦٦ ص

(٣٦٤)

2 اختلاف در تقييد دو موصوف توسّط يك صفت

٣٦٧ ص

(٣٦٥)

2 ابهام لفظ و قابليّت تطبيق بر چند مصداق

٣٦٨ ص

(٣٦٦)

4 مردّد بودن لفظ بين معناى حقيقى و كنايى يا مجازى

٣٧٠ ص

(٣٦٧)

3 ترديد در بين معناى لغوى و شرعى

٣٦٩ ص

(٣٦٨)

1 ترديد در كلمه «نكاح» بين ازدواج شرعى و اعمّ از شرعى

٣٦٩ ص

(٣٦٩)

عامل هشتم اختلاف در ترجيح ادلّه متعارض

٣٧١ ص

(٣٧٠)

طهارت و نجاست منى

٣٧١ ص

(٣٧١)

عامل نهم اختلاف در موارد حجيّت اصول عمليّه

عامل دهم اختلاف نظر در مورد محدوده قواعد فقهيّه

عامل يازدهم اختلاف در دايره حجيّت عقل

٣٧٤ ص

(٣٧٧)

عامل دوازدهم اختلاف در اقسام اجماع

٣٧٦ ص

(٣٧٨)

عامل سيزدهم تأثير شرايط اجتماعى در فتواى مجتهد

٣٧٨ ص

(٣٧٩)

1 ابطال طلاق ثلاث در يك مجلس

12- جايگاه فلسفه احكام در فقه اسلامى

اوّل تعريف فلسفه احكام

٣٨٨ ص

(٣٨٦)

دوم ارتباط فلسفه احكام با حسن و قبح ذاتى اشياء

٣٨٩ ص

(٣٨٧)

سوم جايگاه بحث از فلسفه احكام

٣٩٢ ص

(٣٨٨)

چهارم طرق كشف فلسفه احكام

٣٩٣ ص

(٣٨٩)

ششم فايده بحث از فلسفه احكام

٣٩٤ ص

(٣٩٠)

پنجم مقصود از شناخت فلسفه احكام

٣٩٣ ص

(٣٩١)

فصل اوّل اقوال در مسأله

٣٩٤ ص

(٣٩٢)

الف) فلسفه احكام در نگاه فقهاى اهل بيت عليهم السلام

٣٩٤ ص

(٣٩٣)

ب) فلسفه و تعليل احكام از نظر دانشمندان اهل سنّت

٣٩٧ ص

(٣٩٤)

بخشى از سخنان منكران تعليل

٣٩٧ ص

(٣٩٥)

ادلّه منكران تعليل

سخنان معتقدان به تعليل

٤٠٠ ص

(٣٩٩)

فصل دوم آيات و روايات مربوط به فلسفه احكام و افعال خدا

٤٠٥ ص

(٤٠٠)

1 آيات و روايات مربوط به جهان تكوين

2 آيات و روايات مربوط به هدفمند بودن احكام شرعى

ب) فلسفه احكام از منظر روايات

٤٠٩ ص

(٤٠٦)

فصل سوم اقسام فلسفههاى احكام

13- بخشى از اصطلاحات مهمّ فقهى

اصطلاحات مربوط به مرحله تشريع احكام

٤٢٥ ص

(٤١١)

مراحل تشريع حكم اقتضا، انشا، فعليّت و تنجّز

٤٢٥ ص

(٤١٢)

حكم تكليفى و وضعى

الف) اقسام وجوب بر حسب ذات

٤٢٧ ص

(٤٢١)

ب) اقسام وجوب باعتبار شرايط و قيود

٤٢٨ ص

(٤٢٢)

ج) اقسام وجوب به اعتبار وقت

٤٢٩ ص

(٤٢٣)

د) اقسام وجوب به اعتبار دليل

٤٢٩ ص

(٤٢٤)

اصطلاحات و اقسام حرمت

اصطلاحات و اقسام استحباب

٤٣١ ص

(٤٢٧)

مستحب، مندوب، تطوّع، نفل و سنّت

اصطلاحات و اقسام كراهت

٤٣٢ ص

(٤٣٠)

اصطلاحات و اقسام اباحه

٤٣٣ ص

(٤٣١)

اقسام و اصطلاحات مربوط به حكم وضعى

٤٣٣ ص

(٤٣٢)

امّا اصطلاحاتى كه در اين بخش قابل ذكر است

٤٣٤ ص

(٤٣٣)

1- جزء، شرط، مانع و قاطع

٤٣٤ ص

(٤٣٤)

2 سبب، علّت، مقتضى

٤٣٥ ص

(٤٣٥)

حكم ظاهرى و اقسام آن

٤٣٦ ص

(٤٣٦)

1 تقسيم حكم ظاهرى به اعتبار قرارداد شرعى

٤٣٦ ص

(٤٣٧)

حكم واقعى و ظاهرى

٤٣٥ ص

(٤٣٨)

2 تقسيم حكم ظاهرى به اعتبار ترخيص و الزام

3 تقسيم حكم ظاهرى به اعتبار دليل شرعى و عقلى

٤٣٦ ص

(٤٤١)

اصطلاحات مربوط به مناصب فقها

٤٣٦ ص

(٤٤٢)

الف) فتوا، حكم و قضا

٤٣٦ ص

(٤٤٣)

تفاوت حكم با فتوا

ج) ولايت، حكومت، حسبه

٤٣٨ ص

(٤٤٧)

اصطلاحات فقها در بيان فتوا و احتياط

٤٣٩ ص

(٤٤٨)

الف) اصطلاحات فقها در بيان فتوا

٤٣٩ ص

(٤٤٩)

ب) اصطلاحات فقها در موارد احتياط

٤٤٠ ص

(٤٥٠)

اصطلاحات فقها در ارتباط با انجام تكاليف

٤٤١ ص

(٤٥١)

الف) اطاعت و عصيان، انقياد و تجرّى

ج) صحّت، فساد و بطلان

٤٤٢ ص

(٤٥٤)

د) ادا، قضا و اعاده

14- ساختار و طبقهبندى فقه اسلامى

ساختار فقهى اماميّه

ساختار فقهى اهل سنّت

15- مسائل مستحدثه و اصول كلّى حاكم بر آن

1 تعريف مسائل مستحدثه

٤٥٩ ص

(٤٦٦)

2 ضرورت بحث از مسائل مستحدثه

٤٥٩ ص

(٤٦٧)

3 نمونههايى از مسائل مستحدثه

٤٦٢ ص

(٤٦٨)

الف) مسائل مستحدثه پزشكى

ج) بخش معاملات و مسائل اقتصادى

تبيين قواعد و اصول عامه مسائل مستحدثه

٤٦٧ ص

(٤٧٨)

مطلب اوّل تفاوت روشها

٤٦٧ ص

(٤٧٩)

مطلب دوم تأثير زمان و مكان در اجتهاد

٤٦٩ ص

(٤٨٠)

اقسام تغيير موضوعات

٤٧١ ص

(٤٨١)

مطلب سوم ضوابط كلّى استنباط مسائل مستحدثه

٤٧٥ ص

(٤٨٢)

مطلب چهارم اطلاقات ادلّه لفظيّه

٤٧٨ ص

(٤٨٣)

مطلب پنجم بحثى پيرامون عناوين ثانويّه

٤٨٠ ص

(٤٨٤)

1 تعريف عناوين ثانويّه

٤٨٠ ص

(٤٨٥)

2 اقسام عناوين ثانويّه

٤٨٠ ص

(٤٨٦)

3 آثار عناوين ثانويّه

٤٨١ ص

(٤٨٧)

چند نمونه از مسائل مستحدثه

16- ادلّه تقليد در مكتب اهل بيت عليهم السلام و اهل سنّت

اوّل تقليد در لغت و اصطلاح

٤٩١ ص

(٤٩٣)

الف) تقليد در لغت

٤٩١ ص

(٤٩٤)

ب) تقليد در اصطلاح

٤٩٢ ص

(٤٩٥)

دوم تقليد در لسان روايات

٤٩٣ ص

(٤٩٦)

سوم ضرورت تقليد در فروع دين

٤٩٤ ص

(٤٩٧)

ادلّه تقليد در فروع دين

ادلّه مخالفان تقليد

4 شبهه عقلى در نقد تقليد

٥٠٥ ص

(٥١٠)

آيا احتياط امكانپذير است؟

چهارم تاريخچه تقليد

٥٠٦ ص

(٥١٣)

تقليد در صدر اسلام

٥٠٦ ص

(٥١٤)

تقليد از صحابه و تابعين

٥٠٧ ص

(٥١٥)

تقليد از فقهاى مذاهب اهل سنّت

٥٠٧ ص

(٥١٦)

تدوين رسالههاى عمليّه

٥٠٨ ص

(٥١٧)

پنجم تقليد در اصول دين

٥٠٨ ص

(٥١٨)

ادلّه عدم جواز تقليد در اصول دين

٥٠٨ ص

(٥١٩)

قائلين به جواز تقليد در اصول دين و ادلّه آنان

٥١٢ ص

(٥٢٠)

هفتم تقليد در موضوعات

ششم تقليدى نبودن مسأله تقليد

17- رابطه فقه و حكومت

2 ضرورت حكومت و دليل نياز به آن

٥٢١ ص

(٥٣١)

فصل اوّل حكومت در اديان الهى

فصل دوم ادلّه ضرورت تشكيل حكومت اسلامى

2 جامعيّت تعاليم اسلامى

3 اهتمام پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله به تشكيل حكومت اسلامى

٥٢٨ ص

(٥٣٨)

الف) تنظيم ديوانها و امور ادارى و تشكيل بيت المال

٥٢٨ ص

(٥٣٩)

4 حكومت اسلامى بعد از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله

٥٣٠ ص

(٥٤٠)

ب) مراسلات و ارتباطات برون مرزى

د) تشكيل و تنظيم لشكر

5 سيره خلفاى نخستين

٥٣١ ص

(٥٤٥)

6 سيره اهل بيت عليهم السلام

٥٣١ ص

(٥٤٦)

انتظار حكومت جهانى مهدى عليه السلام

٥٣٢ ص

(٥٤٧)

فصل سوم آميختگى كامل فقه اسلامى با حكومت

٥٣٤ ص

(٥٤٨)

1 طرح آية اللَّه شهيد سيّد محمّد باقر صدر

٥٣٤ ص

(٥٤٩)

2 طرح دكتر محمصانى

٥٣٥ ص

(٥٥٠)

3 طرح دكتر وهبه زحيلى

وظايف سلطان از منظر فقها

٥٤٥ ص

(٥٥٣)

جمعبندى و نتيجهگيرى

٥٤٥ ص

(٥٥٤)

فصل چهارم امتيازات حكومت دينى

فصل پنجم پاسخ به شبهات

تفكّر انفعالى روشنفكران مذهبى

ديدگاه ماكسيم رودنسون

٥٥٤ ص

(٥٦٨)

18- احكام امضايى و تأسيسى و عرفى شدن احكام

احكام امضايى و عرفى شدن احكام

ادّعاى بىنيازى از احكام شرعى

1/ 19- منابع تشريع در اديان ديگر

٥٧١ ص

(٥٧٩)

الف) منابع شريعت مسيحى

٥٧٣ ص

(٥٨٠)

رسالت حضرت عيسى مسيح عليه السلام

٥٧٣ ص

(٥٨١)

تقابل شريعت و طريقت!

٥٧٤ ص

(٥٨٢)

نسخ شريعت تورات در مسيحيّت

منابع تشريع در مسيحيّت كاتوليك

2/ 19- منابع تشريع در اديان ديگر

ب) منابع شريعت يهود

٥٨٧ ص

(٦٠٨)

گفتار اوّل ادوار شريعت يهود

٥٨٧ ص

(٦٠٩)

الف) دوره كتاب مقدّس

٥٨٧ ص

(٦١٠)

ب) دوره سوفريم (كاتبان)

٥٨٨ ص

(٦١١)

ج) دوره زوگوت (جفتها)

٥٨٨ ص

(٦١٢)

د) دوره تنّائيم (معلّمان)

٥٨٨ ص

(٦١٣)

ه) دوره آمورائيم (شارحان)

٥٨٩ ص

(٦١٤)

و) دوره ساوورائيم (حكما)

٥٨٩ ص

(٦١٥)

ز) دوره گائونيم (نوابغ)

٥٩٠ ص

(٦١٦)

ط) دوره احَرونيم (متأخّران)

٥٩١ ص

(٦١٧)

ح) دوره ريشونيم (مراجع نخستين يا متقدّمان)

٥٩٠ ص

(٦١٨)

ى) دوره لغو استقلال قضايى يهود تا عصر حاضر

گفتار دوم منابع شريعت يهود

دوم تورات و قانون نامههاى معاصر آن

اوّل ميدراشهاى هلاخايى

د) منابع مكتوب شريعت در دوران پس از تلمود

٦٠٥ ص

(٦٢٩)

اوّل آثار دوره گائونى

سوم راشى و توسافوت

پنجم قانوننامه آشرى

هفتم شولحان عاروخ

٦٠٩ ص

(٦٣٦)

هشتم آثار پس از شولحان عاروخ

٦١٠ ص

(٦٣٧)

2- منابع قانونى شريعت يهود

ه) مَعَسه (عمل و رويّه)

ز) نمونهاى از كاربرد منابع قانونى

اسفار پنجگانه تورات

شِئِلوت او- تشووت

قانون نامه اورنَمو

٦٢٦ ص

(٧١٠)

قانون نامه حمورابى

قوانين هفتگانه نوح

20- مصادر تشريع و مبانى حقوق در مكاتب حقوقى معاصر

اصول و ويژگىهاى حقوق فطرى

٦٣٨ ص

(٧٤٩)

نقد و بررسى مكتب حقوق فطرى

٦٣٩ ص

(٧٥٠)

2 مكتبهاى تاريخى و تحقّقى

٦٤٠ ص

(٧٥١)

ويژگى مشترك اين مكاتب

نقد و بررسى مكتب تاريخى

٦٤١ ص

(٧٥٤)

دوم مكتبهاى تجربى

٦٤٢ ص

(٧٥٥)

1- مكتب سوداگرايى يا اصالت فايده

٦٤٢ ص

(٧٥٦)

2- مكتب مصلحتگرايى يا پراگماتيسم

٦٤٦ ص

(٧٥٧)

سوم نظريه اتّحاد حقوق و دولت

٦٥٠ ص

(٧٥٨)

چهارم مكتبهاى تحققى

٦٥٨ ص

(٧٥٩)

1 مكتب تحقّقى اجتماعى

٦٥٨ ص

(٧٦٠)

2 مكتب تحقّقى حقوقى يا حقوق وضعى

٦٦٢ ص

(٧٦١)

پيروان مكتب تحقّقى حقوقى

رسول خدا صلى الله عليه و آله

٦٧٧ ص

(٨١٦)

امير مؤمنان امام على بن ابى طالب عليه السلام

٦٧٨ ص

(٨١٧)

حضرت فاطمه زهرا عليها السلام

٦٧٩ ص

(٨١٨)

امام حسن مجتبى عليه السلام

٦٧٩ ص

(٨١٩)

امام محمّد باقر عليه السلام

٦٧٩ ص

(٨٢٠)

امام جعفر صادق عليه السلام

٦٨٠ ص

(٨٢١)

امام موسى كاظم عليه السلام

٦٨١ ص

(٨٢٢)

امام على بن موسى الرّضا عليه السلام

٦٨١ ص

(٨٢٣)

امام على الهادى عليه السلام

٦٨١ ص

(٨٢٤)

امام حسن عسكرى عليه السلام

٦٨١ ص

(٨٢٥)

فهرست اشخاص و لقبها

فهرست قبايل و گروهها

دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٦٨ - منابع و مآخذ

پنداشته، تصوّر مى‌كرد بر اساس استنباطهاى ظنّى خود سخن مى‌گويد، فرمود:

«مه ما أجبتك فيه من شيْ‌ء فهو عن رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله، لسنا من أ رأيت في شى‌ء

؛ ساكت باش! آنچه كه من در ارتباط با آن به تو پاسخ گفتم، از رسول خداست و ما از كسانى نيستيم كه به «رأى و اجتهاد شخصى» درباره چيزى نظر دهيم». [١]

*** منابع و مآخذ

١. تاريخ فلسفه سياسى، بهاء الدين پازارگاد، انتشارات زوار، تهران، ١٣٥٩.

٢. تاريخ فلسفه غرب، برتراند راسل، ترجمه نجف دريابندرى، نشر پرواز، تهران، ١٣٦٥ ش.

٣. درآمدى بر حقوق اسلامى، نشر سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى دانشگاهها (سمت)، تهران، چاپ اوّل، ١٣٦٨ ش.

٤. سير حكمت در اروپا، محمّد على فروغى، تهران، چاپ دوم، ١٣١٧ ش.

٥. فلسفه حقوق، دكتر ناصر كاتوزيان، شركت سهامى انتشار، تهران، چاپ اوّل، ١٣٧٧ ش.

٦. فلسفه عمومى يا مابعد الطبيعه، پل فولكيه، ترجمه دكتر يحيى مهدوى، مؤسّسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ١٣٤٧.

٧. كليّات حقوق، دكتر ناصر كاتوزيان، شركت سهامى انتشار، تهران، چاپ اوّل، ١٣٧٩ ش.

٨. الكافى، محمّد بن يعقوب كلينى، دار صعب- دار التعارف، بيروت، چاپ چهارم، ١٤٠١ ق.

٩. مقدّمه علم حقوق، دكتر ناصر كاتوزيان، انتشارات به‌نشر، تهران، چاپ نهم، ١٣٦٧ ش.

١٠. مقدّمه عمومى علم حقوق، دكتر محمّد جعفر جعفرى لنگرودى، كتابخانه گنج دانش، تهران، ١٣٦٢ ش.

١١. النظرية العامة للقانون، مصطفى محمّد الجمال و عبد الحميد محمّد الجمال.

١٢. نظريّه عمومى حقوق، پل روبيه، پاريس،Sirey ، ١٩٥٧ م.

[١]. كافى‌، ج ١، ص ٥٨.