پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٦٢ - خطبه در يك نگاه

در جمله اوّل به آنها نفرين مى‌كند و از خدا مى‌خواهد كه بدترين موقعيت را در دنيا و آخرت پيدا كنند در دنيا ذليل و خوار و گرفتار چنگال دشمنان شوند و در آخرت گرفتار عذاب الهى گردند.

و در جمله دوم از خدا مى‌خواهد كه آنها به سرنوشت گذشتگانشان يعنى مشركان جاهليت گرفتار شوند همان گروهى كه در لجاجت و تعصّب همچون خوارج بودند و تمام آيات الهى را كه با چشم ديدند و با گوش شنيدند انكار كردند و سرانجام نابود شدند.

بعضى از مفسّران نهج البلاغه جمله «ارجعوا ...» را به عنوان دستور به توبه تفسير كرده‌اند، در حالى كه قرينه اين مقال نشان مى‌دهد كه دنباله همان نفرين سابق است.

در نكته دوم به عنوان پيشگويى روشنى از آينده تاريخ آنها چنين مى‌فرمايد:

«بدانيد كه به زودى بعد از من خوارى و ذلّت تمام وجود شما را فرا خواهد گرفت و گرفتار شمشير برّنده‌اى خواهيد شد، مستبدّان زورگو بر شما حكومت خواهند كرد، و اين امر به صورت سنّتى از سوى ستمگران در ميان شما باقى خواهد ماند»! (أما إنّكم ستلقون بعدي ذلّا شاملا و سيفا قاطعا و أثرة [١] يتّخذها الظّالمون فيكم سنّة).

شايان توجه اين كه تاريخ خوارج به خوبى گواهى مى‌دهد كه نفرين امام در باره آنها اثر كرد و پيشگويى آن حضرت جامه عمل به خود پوشيد و در جنگهاى متعدّدى كه خوارج با دشمنان خود داشتند تار و مار شدند و سران آنها يكى بعد از ديگرى با ذلّت و خوارى به ديار عدم فرستاده شدند.

ابن ابى الحديد كه اطلاعات وسيع و گسترده‌اى در تاريخ اسلام دارد و شرح نهج البلاغه او شاهد گوياى اين معنى است در شرح اين خطبه، هنگامى كه به تفسير جمله اخير مى‌رسد تاريخچه مفصّلى تحت عنوان اخبار خوارج و شرح حال سردمداران آنها و جنگهايشان سخنانى بيان مى‌دارد كه عصاره و چكيده آن در

[١] «اثرة» اسم مصدر از مادّه «استئثار» به معنى استبداد و خودكامگى است.