صداقت به معنى وسيع كلمه منحصر به راستى و درستى در گفتار نيست، بلكه معنى وسيعى دارد كه راستى در عمل را نيز شامل مى‌شود، و در قرآن مجيد نيز آمده است: «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ» [١] در ميان مؤمنان مردانى هستند كه بر سر عهدى كه با خدا بستند صادقانه ايستاده‌اند.

روشن است كه منظور از «صدق عهد» در اين آيه همان صدق در عمل است، به همين دليل به دنبال آن مى‌فرمايد: «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى‌ نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ»، بعضى از آنها پيمان خود را به آخر بردند (و در راه خدا شربت شهادت نوشيدند) و گروهى ديگر در انتظارند! درست است كه معمولا صدق به راستگويى در گفتار گفته مى‌شود، ولى معنى وسيع آن گفتار و عمل را هر دو در بر مى‌گيرد. و به اين ترتيب رابطه ميان «وفاء» و «صدق» روشن مى‌شود. كسى كه پيمان مى‌بندد و مى‌گويد: من فلان كار را انجام مى‌دهم، هنگامى كه پيمان شكنى كند، در واقع دروغ گفته است، و آدم پيمان شكن را مى‌توان آدمى دروغگو به شمار آورد، و از آنجا كه حسن صداقت و زشتى دروغ بر همه كس واضح بوده است، امام عليه السّلام وفاى به عهد و پيمان شكنى را قرين اين دو مى‌شمارد، تا حسن و قبح آن دو روشنتر شود.

سپس در باره آثار مثبت وفاء به عهد چنين مى‌فرمايد: «سپرى محكم‌تر و نگهدارنده‌تر از آن سراغ ندارم». (و لا أعلم جنّة [٢] أوقى منه).

اين در واقعه يكى از مهمترين آثار و بركات دنيوى وفا به عهد است كه آن را به عنوان محكمترين سپر معرفى مى‌كند، زيرا اساس زندگى اجتماعى، تعاون و

[١] سوره احزاب، آيه ٢٣.

[٢] «جنّة» (بر وزن غصّه» به معنى سپر است، و در اصل از مادّه «جنّ» (بر وزن فنّ) به معنى پوشانيدن گرفته شده، و به ديوانه مجنون مى‌گويند، به خاطر اين كه گويى عقل او زير پوشش قرار گرفته و باغ را جنّت مى‌نامند به خاطر اين كه زمينش پوشيده از درخت است و جنين را جنين مى‌گويند، از آن رو كه در شكم مادر پوشيده و پنهان است، و اطلاق جنّ بر گروه خاصى از موجودات به خاطر پنهان بودن آنان است، و سپر نيز جنّة ناميده مى‌شود به خاطر اين كه انسان را از سلاحهاى خطرناك دشمن مى‌پوشاند.