در نخستين بخش اين خطبه امام عليه السّلام در برابر خيره سرى لشكر كوفه و بى‌توجّهى به خطراتى كه تمام كشور اسلام را تهديد مى‌كرد و آنها بى‌اعتنا از كنار آن مى‌گذشتند، رگبار سرزنش‌ها و سخنان عتاب آلود خود را متوجه آنها مى‌سازد، باشد كه روح بى‌درد آنها تكان بخورد و بيدار شود و گامى مؤثّر در پيشگيرى از خطر بردارد.

اين در حالى بود كه غارتگران شام پيوسته به مناطق مختلف كشور اسلام حمله مى‌كردند و دست به خونريزى و غارتگرى و جنايات ديگر مى‌زدند تا از اين طريق روحيه لشكر على عليه السّلام را تضعيف كنند، سپس بر آنها ضرر وارد سازند.

لذا امام عليه السّلام مى‌فرمايد: «نفرين بر شما! از بس شما را سرزنش كردم، خسته شدم! (أفّ لكم‌ [١]! لقد سئمت عتابكم) [٢].» دليل اين خستگى روشن است، چرا كه عتاب آن هم از شخص بزرگى مانند على عليه السّلام بايد تأثير واضحى در تحريك عتاب شدگان و وادار ساختن آنها به تجديد

[١] «راغب»، در مفردات مى‌گويد: «افّ» در اصل به معناى «هر چيز كثيف و آلوده» است، و به عنوان توهين و تحقير نيز گفته مى‌شود. مثلا مى‌گويند «أففت بكذا»، يعنى آن چيز را آلوده شمرده و از آن اظهار نفرت كردم. بعضى گفته‌اند كه «اف» در اصل به معناى «چركى كه در زير ناخن جمع مى‌شود» است. معناى ديگر نيز براى «اف» گفته‌اند، از جمله اظهار ناراحتى، سرزنش و بوى بد، و از آنجا كه جمله «نفرين بر شما»، دليل بر اظهار تنفّر و ناراحتى و ملامت و سرزنش است، معادل جمله «اف لكم» را در فارسى «نفرين بر شما» برگزيديم.

بعضى ديگر گفته‌اند كه اصل اين كلمه، از اينجا گرفته شده است كه هرگاه، خاك يا خاكستر مختصرى روى بدن يا لباس انسان مى‌ريزد، انسان با فوت كردن آن را از خود دور مى‌كند. صدايى كه از دهان انسان، در اين موقع بيرون مى‌آيد، چيزى شبيه «اوف» يا «اف» و بعدا در معناى «اظهار ناراحتى و تنفّر» مخصوصا از چيزهاى كوچك، به كار رفته است.

از جمع بندى آن چه در بالا ذكر شد و قرائن ديگر، چنين استفاده مى‌شود كه اين كلمه در اصل «اسم صوت» بوده است.

[٢] «سئمت» از ماده «سئم»، به معناى «ملالت» است كه گاه با «من» متعدّى مى‌شود و گاه بدون «من» گفته مى‌شود: «سئمته» و «سئمت منه»، هر دو يك معنا دارد، بنا بر اين «سئمت عتابكم» به معناى «سئمت من عتابكم» است.