سفره رحمت و مغفرت او را گسترده كه همگان مى‌توانند بر سر آن بنشينند، حتى در حديثى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمده است: «در روز قيامت آن چنان خداوند دامنه مغفرت خود را مى‌گستراند كه به فكر احدى خطور نكرده است، تا آنجا كه حتى ابليس هم در رحمت او طمع مى‌كند»! ليغفر اللّه يوم القيامة مغفرة ما خطرت قطّ على قلب أحد حتّى إبليس يتطاول اليها! [١] و در حديث نبوى ديگرى مى‌خوانيم: «خداوند عز و جل يك صد رحمت دارد كه يكى از آنها را بر زمين نازل كرده و در ميان مخلوقاتش تقسيم نموده است و آنچه از محبّت و رحم و مروّت در ميان آنها است از آثار همان يك جزء است، و نود و نه جزء ديگر را جهت خودش براى روز قيامت ذخيره كرده است! [٢] و از آنجا كه توجه به اين امور سبب گرايش بندگان به عبادت او مى‌شود در چهارمين جمله مى‌فرمايد: «از پرستش و عبادتش نبايد سرپيچى كرد» (و لا مستنكف‌ [٣] عن عبادته).

چرا كه با آن همه نعمت و رحمت، استنكاف از عبادت او جز عذاب و خوارى نتيجه‌اى ندارد قرآن مجيد مى‌گويد: «وَ أَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَ اسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً وَ لا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً» [٤]، و آنها را كه ابا كردند و تكبّر ورزيدند مجازات دردناكى خواهد كرد، و براى خود غير از خدا سرپرست و ياورى نخواهند يافت! سپس در بيان پنجمين و ششمين مواهب الهى مى‌فرمايد: «همان خدايى كه رحمتش دائمى و زوال ناپذير است» (نعمتش هميشگى و جاودانى» و هر زمان نعمت تازه‌اى از او فرا مى‌رسد) (الّذى لا تبرح منه رحمة، و لا تفقد له نعمة).

با اين كه در اوصاف پيشين سخن از «رحمت» و «نعمت» الهى بود باز در اينجا هر

[١] فى ظلال نهج البلاغة، جلد ١، صفحه ٢٦٩.

[٢] مجمع البيان، ذيل تفسير آيه بسم اللّه الرحمن الرحيم در آغاز سوره حمد.

[٣] «استنكاف» از ماده «نكف» (بر وزن نظم) در اصل به معنى دور كردن، يا دور كردن اشك از صورت با انگشتان است و «انتكاف» به معنى خارج شدن از سرزمينى به سرزمين ديگر است، و «استنكاف» به معنى خوددارى كردن و اعراض از چيزى است.

[٤] سوره نساء، آيه ١٧٣.