پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٩ - ١- پيروان نالايق، شخصيت پيشوايان را زير سؤال مىبرند

العشرين، و ها أنا ذا قد ذرّفت‌ [١] على السّتّين! و لكن لا رأي لمن لا يطاع‌!

نكته‌ها

١- پيروان نالايق، شخصيت پيشوايان را زير سؤال مى‌برند.

بى‌شك، هيچ پيروزى و شكستى بدون دليل نيست و آنها كه همه، يا بعضى از پيروزى و شكست‌ها را به علل ناشناخته و عوامل مرموز و يا تصادف و اتفاق و شانس و طالع نسبت مى‌دهند، كسانى هستند كه نمى‌خواهند با حقايق تلخ، رو به رو شوند و آن را تحليل كنند.

در تحليل‌هاى معمولى، غالبا، عامل اصلى پيروزى و شكست را، قدرت فرماندهى و مديريت و آگاهى او مى‌دانند، در حالى كه در پاره‌اى از موارد، مسأله عكس است و فرمانده و پيشوا از نظر روحيه و آگاهى و مديريت در نهايت قوّت است، ولى پيروان ضعيف و ترسو و بى‌اراده و از هم بريده و بى‌تجربه- كه نمى‌توانند طرح‌هاى دقيق مديريت پيشوايشان را به خوبى پياده كنند- عامل اصلى شكست محسوب مى‌شوند و اينجا است كه شخصيت و توان رهبرى، در آتش فساد پيروان مى‌سوزد! و اين براى يك فرمانده لايق و مدير و مدبر، بسيار دردناك است.

اگر مى‌بينيد كه على عليه السّلام در اين خطبه، مانند شمع مى‌سوزد و ناله سر مى‌دهد و مردم كوفه را زير رگبار سرزنش‌هاى خود قرار مى‌دهد، به همين دليل است.

پراكندگى و پيمان شكنى و ضعف و زبونى آنان سبب شد كه نه تنها دشمن بلكه حتى دوستانى كه سوابق رشادت و مديريت پيروزمندانه آن امام بزرگوار را در غزوات اسلامى، به خاطر داشتند، چشم بر هم، نهاده و امام را متّهم به عدم آگاهى از فنون جنگ بكنند! اين جاست كه امام دست آنها را گرفته و به سوى تاريخ گذشته زندگى خود مى‌برد، و مى‌فرمايد: من بيش از چهل سال، تجربه موفق در جنگ‌ها

[١] «ذرّفت» در اصل از مادّه «ذرف» به معناى «سيلان اشك» است و سپس به «معناى عبور و گذشتن از چيزى» اطلاق شده. در جمله بالا مفهومش گذشتن از صد سال است.