پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٢ - شرح و تفسير

گرفته مى‌شود، و به اين ترتيب نيكوكاران در رفاه قرار گرفته و از دست بدكاران در امان مى‌باشند. و در روايت ديگرى آمده است كه هنگامى كه امام عليه السّلام شعار لا حكم إلّا للّه را شنيد فرمود: آرى من در انتظار حكم الهى در باره شما هستم.

سپس فرمود: اما در حكومت حاكم نيكوكار شخص پرهيزكار به خوبى انجام وظيفه مى‌كند در حكومت حاكم بدكار شخص شقى و ناپاك از آن بهره‌مند مى‌شود تا اجلش سرآيد و مرگش فرا رسد!

شرح و تفسير

امام در نخستين بخش از اين خطبه اشاره به شعار لا حكم إلّا للّه، كرده مى‌فرمايد:

«اين سخن حقّى است كه معنى باطلى از آن اراده شده است، (يا به تعبير ديگر:

سخن حقّى است آنها آن را از مفهوم اصليش تحريف كرده‌اند، و در راه ضلالت گام نهاده‌اند) (كلمة حقّ يراد بها باطل).

سپس در توضيح اين سخن جمله كوتاه و پر معنايى بيان مى‌كند، و مى‌فرمايد:

«آرى حكم مخصوص خدا است ولى اين گروه مى‌گويند: امارت و حكمرانى و رياست بر مردم مخصوص خدا است». (نعم إنّه لا حكم إلّا للّه و لكنّ هؤلاء يقولون: لا إمرة إلّا للّه).

خطاى بزرگ خوارج در اين بود كه آنها شعار «إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ»، را كه برخاسته از قرآن بود چنين تفسير مى‌كردند كه هر گونه «حكميت و داورى» و «حاكميت»، يعنى حكمرانى در ميان مردم مخصوص خداست، و به همين دليل با مسأله حكميت مخالفت كردند و آن را نوعى شرك شمردند، چرا كه براى غير خدا حقّ حكومت و داورى قرار داده شده است! بديهى است اگر حكميت و داورى مخصوص خدا باشد، بايد حكمران ميان مردم نيز خدا باشد، بنا بر اين اصل حكومت بايد از بين برود و به تعبير امروز «آنارشيسم» و بى‌حكومتى جاى آن را بگيرد و محاكم و دادگاهها نيز از ميان برداشته شود، چرا كه در همه آنها انسانها به داورى مى‌پردازند.