الغائط [١]، على غير بيّنة من ربّكم، و لا سلطان مبين معكم»، امام عليه السّلام در واقع در اين سخن خود پيشگويى صريحى در باره پايان جنگ نهروان مى‌كند و به آنان خبر مى‌دهد كه در همين مكان، همه بر روى خاك خواهيد افتاد، ولى مشكل مهم اين است كه پرونده شما در روز قيامت سياه و تاريك است، چرا كه انگيزه‌اى براى اين جنگ جز لجاجت و خيره سرى نداشته‌ايد و هيچ مدرك الهى و قابل قبولى، در دست شما نيست. به اين ترتيب، هم دنياى شما بر باد مى‌رود و هم آخرت شما.

حضرت سپس مى‌افزايد: «دنيا و (دنيا پرستى) شما را در اين پرتگاه (بدبختى) پرتاب كرده و افكار نادرستتان شما را گرفتار اين دام خطرناك كرده است. «قد طوّحت‌ [٢] بكم الدّار و احتبلكم‌ [٣] المقدار».

واژه «دار» در اينجا اشاره به دار دنيا يا به تعبير ديگر دنيا پرستى است و «احتبل» از مادّه «حبل»، به معناى «دام» است و منظور از «مقدار» به گفته بعضى از شارحان نهج البلاغه، همان تفكرات نادرست و تحليل‌هاى بيهوده از حوادث مختلف است و به گفته بعضى ديگر مقدار، اشاره به مقدّرات الهى است كه بر طبق لياقت‌ها از سوى خداوند تعيين مى‌شود.

هنگامى كه تاريخ اين ماجرا را بدقّت مطالعه كنيم، آثار سخنان امام عليه السّلام كاملا در زندگى اين گروه نمايان است. آنها گروهى لجوج و متعصّب و كم فكر و دنيا پرست و سست عنصر بودند.

سپس امام عليه السّلام به داستان حكمين پرداخته و با صراحت مى‌فرمايد:

[١] «غائط» به معناى «زمين پست» است، و در اصل از «غوط» به معناى «حفر كردن» گرفته شده است. و از آنجا كه افراد بيابانگرد و مسافر، در زمانهاى گذشته براى قضاى حاجت نقطه‌اى را انتخاب مى‌كردند كه گود و از نظرها دور باشد، به همين مناسبت به چنين محلى غائط و به مدفوع انسان نيز غائط گفته‌اند.

[٢] «طوّحت» از مادّه «طوح» به معناى «سقوط و هلاكت» است و هنگامى كه در باب تفعيل قرار مى‌گيرد (مانند خطبه بالا) به معناى «پرتاب كردن در پرتگاه» مى‌آيد كه در معرض هلاكت واقع مى‌شود.

[٣] «احتبل» از مادّه «حبل» به معناى «طناب» گرفته شده و حباله به معناى «دام»، و احتبال، به معناى «در دام افكندن» است.