پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٨ - دشمن بيدار است و شما در خواب!

شرح و تفسير

دشمن بيدار است و شما در خواب!

در اين بخش از خطبه، امام عليه السّلام در ادامه توبيخ‌ها و سرزنش‌هاى كوبنده و در عين حال منطقى و مستدل، لشكر كوفه را سرزنش‌هاى جديدى مى‌كند و مى‌افزايد: شما به شتران بى‌ساربان مى‌مانيد كه هرگاه از يك طرف گرد آورى شوند، از سوى ديگر پراكنده مى‌گردند.

(ما أنتم إلّا كإبل ضلّ رعاتها فكلّما جمعت من جانب انتشرت من آخر).

اشاره به اين كه، شما اراده‌اى سست و افكارى متشتّت و پراكنده داريد و مصالح خود را تشخيص نمى‌دهيد و اتحاد نظر در آن نداريد و با نظم و قدرت براى دفع دشمن به پا نمى‌خيزيد.

تشبيه به شتران، اشاره به كوتاهى فكر آنها و تعبير به «ضلّ رعاتها» اشاره به عدم اطاعت آنها از پيشوا و امامشان است.

بديهى است كه چنين گروهى، هرگز، نمى‌توانند ارتش نيرومندى را در برابر دشمن تشكيل دهند.

به همين دليل حضرت در ادامه سخن مى‌فرمايد: «به خدا سوگند! شما وسيله بدى براى افروختن آتش جنگ (بر ضد دشمنان) هستيد»، (لبئس لعمر [١] اللّه! سعر [٢] نار الحرب أنتم).

جنگ مسلّما پديده‌اى بسيار شوم و نامطلوب است و اثر آن، ويرانى شهرها و نابودى گروهى از انسان‌ها و ناقص العضو شدن گروهى ديگر و فقر و بدبختى و عقب ماندگى است، ولى همين پديده شوم، گاه به صورت داروى حيات بخش‌

[١] «لعمر اللّه»، مفهوم اين كلمه، در اصل سوگند خوردن به عمر و مدّت زندگانى است، ولى از آنجا كه عمر و مدت زندگى در باره خداوند معنا ندارد، در اينجا به معناى «سوگند به ذات خدا» است. شرح بيشترى در باره اين سوگند، در آغاز خطبه ٢٤، در همين جلد بيان شده است.

[٢] «سعر» جمع «ساعر» از مادّه «سعر» به معناى «بر افروختن آتش» است. و «سعر» در اينجا به معناى «شعله‌هاى بر افروزنده آتش» است.