پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٧ - نكته عصر طوفانى عثمان!

كلام امام عليه السّلام با نهايت اختصار جان مطلب را بيان فرموده و داورى عادلانه و دقيقى را ارائه داده است.

ضمنا از اين تعبير استفاده مى‌شود كه استبداد- با اين كه هر گونه باشد بد است- اقسامى دارد كه بعضى از بعضى ديگر زشت‌تر است و استبداد عصر عثمان از آن استبدادهاى زشت‌تر بوده است.

و نيز استفاده مى‌شود كه انسان در برابر ناهنجاريهاى اجتماعى كه قرار مى‌گيرد بايد عكس العمل نشان دهد، ولى مراقب باشد كه از حد نگذارند، چرا كه ناهنجارى ديگرى مى‌آفريند كه دامان جامعه را خواهد گرفت و مردم از گردابى به گرداب ديگر، و از چاله‌اى به چاه مى‌افتند. بايد در اين گونه حوادث بر اعصاب مسلّط بود و با درايت و تدبير عمل كرد تا درمان يك بيمارى سبب بيمارى‌هاى ديگرى نگردد، ولى متأسّفانه تاريخ نشان مى‌دهد كه هميشه اين افراط و تفريطها وجود داشته است.

در ضمن توجه به اين نكته لازم است كه تعبير به «جزع» كه در اصل به معناى «اندوه شديد» است، اندوهى كه انسان را از كار باز مى‌دارد- در اينجا اشاره به ناراحتى شديدى است كه مردم، به خاطر اعمال بى‌رويه عثمان و اطرافيان او، پيدا كردند و اين اندوه، سبب زياده روى‌هايى شد كه آثار سوء آن تا سالها باقى ماند.

نكته عصر طوفانى عثمان!

بى‌شك دوران خلافت عثمان مخصوصا سالهاى پايانى آن، از طوفانى‌ترين سالهاى قرن نخست اسلام است كه مورّخان به طور گسترده در باره آن بحث كرده‌اند. به اعتقاد بعضى صحيح‌ترين اخبار در مورد عثمان آن است كه طبرى در تاريخ خود آورده است. خلاصه مطالب او چنين است:

عثمان كارهايى كرد كه در اسلام سابقه نداشت و باعث خشم مسلمانان گرديد.