مى‌گرديد بر كسانى كه طالب حقّند پوشيده نمى‌ماند، و اگر حق از آميزه باطل پاك و خالص مى‌شد زبان دشمنان و معاندان از آن قطع مى‌گرديد». (فلو أنّ الباطل خلص من مزاج الحقّ لم يخف على المرتادين‌ [١]، و لو أنّ الحقّ خلص من لبس الباطل انقطعت عنه ألسن المعاندين)، چه تعبير جالب و گويايى، باطل اگر در شكل اصليش نمايان شود خريدارى ندارد و حق اگر به صورت خالص عرضه شود زبان بهانه‌جويان را قطع مى‌كند، لذا بديهى است نه حق خالص مشكل هوا پرستان را حل مى‌كند، چرا كه منافع آنها در باطل نهفته است، و نه باطل خالص آنها را به مقصد مى‌رساند، چرا كه مردم از آنها حمايت نخواهند كرد و اينجاست كه به سراغ آميختن حق و باطل مى‌روند، همان چيزى كه تمام سياستهاى مخرّب دنيا را مى‌توان در آن خلاصه كرد.

امام عليه السّلام در اين مورد مى‌فرمايد: «ولى بخشى از اين گرفته مى‌شود و بخشى از آن، و اين دو را به هم مى‌آميزند، و در اينجا است كه شيطان بر پيروان و دوستان خود مسلّط مى‌شود و تنها كسانى كه مشمول رحمت خدا بوده‌اند از آن نجات مى‌يابند»! (و لكن يؤخذ من هذا ضغث‌ [٢]، و من هذا ضغث فيمزجان فهنالك يستولي الشّيطان على أوليائه، و ينجو «الّذين سبقت لهم من اللّه الحسنى»).

اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه آميختن حق و باطل به يكديگر مانع از شناخت باطل نيست هر چند به دقّت و كنجكاوى يا پرسش از آگاهان نياز دارد. به همين دليل امام عليه السّلام مى‌فرمايد: در گيرودار آميزش حق و باطل شيطان بر دوستان و پيروانش چيره مى‌شود و خدا جويان حق طلب از خطر گمراهى در اين گونه جريانات در امانند.

[١] «مرتادين» از مادّه «ارتياد» به معنى طلب كردن چيزى است و در خطبه بالا به معنى طلب كردن حق آمده است.

[٢] «ضغث» (بر وزن حرص) به معنى دسته‌اى از چوبهاى نازك مانند ساقه گندم و جو يا رشته‌هاى خوشه خرما است و به معنى بسته هيزم يا گياه خشكيده نيز آمده است و گاه به خوابهاى آشفته و درهم اطلاق مى‌شود. و در خطبه بالا به معنى بخشى از چيزى آمده است.